ਸੁਰਖ਼ ਰੇਖਾ ਵਾਸਤੇ ਆਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ

ਸੁਰਖ਼ ਰੇਖਾ ਵਾਸਤੇ ਆਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ
-ਨਿਤਾਸ਼ਾ ਵੱਲੋਂ ਬੇਟੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ 1000
-ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਾਠਿਕਾ ਵੱਲੋਂ ਬੇਟੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ  500
-ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਘਮੂਰ ਘਾਟ ਬੇਟੀ ਕਰਮ ਤੇਜ਼ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ  200
-ਰਾਜਿੰਦਰ ਤੇ ਜਾਸਮੀਨ ਵੱਲੋਂ ਰਫ਼ੀਕ ਦੀ ਆਮਦ 'ਤੇ  1100
-ਵਿਕਾਸਦੀਪ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ 600
-ਸ਼ਹੀਦ ਮਾਸਟਰ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਕੌਰ ਸੰਘਾ ਦੀ ਬੇਟੀ
 ਨਵਦੀਪ ਦੇ ਘਰ ਆਈ ਬੱਚੀ ਗੁਲਨਾਜ਼ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ 500
-ਮਾਤਾ ਭਾਗਵੰਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਮਾਗਮ ਸਮੇਂ ਡੀ.ਟੀ.ਐਫ. ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਆਗੂ ਬਲਵੀਰ ਚੰਦ ਲੌਂਗੋਵਾਲ
 ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ 500
-ਸ਼ਹੀਦ ਕਾਮਰੇਡ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਘੁਡਾਣੀ ਕਲਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ ਮੌਕੇ 1000
-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ, ਬਘੇਲੇਵਾਲਾ (ਮੋਗਾ) ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ 'ਤੇ 500

ਦੰਦ-ਕਥਾ ਬਣੀ ਨਿਆਮਗਿਰੀ ਦੀ ਮੁੜ-ਫੇਰੀ ਪਾਉਣਾ

ਦੰਦ-ਕਥਾ ਬਣੀ ਨਿਆਮਗਿਰੀ ਦੀ ਮੁੜ-ਫੇਰੀ ਪਾਉਣਾ
ਪਿਛਲੇ ਹਫਤੇ ਤੱਕ ਮੈਂ ਨਿਆਮਗਿਰੀ 'ਚ ਫੇਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਾਈ। ਨਿਆਮਗਿਰੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾਂ ਖੋਦਣ 'ਤੇ ਉਤਾਰੂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਹੁਕੌਮੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵੇਦੰਤਾ ਅਤੇ ਡੌਂਗਰੀਆ ਕੌਂਧ ਕਬਾਇਲੀ ਗਰੁੱਪ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਤਾਂ ਫਿਰ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ''ਨਿਆਮਗਿਰੀ ਦੀ ਮੁੜ-ਫੇਰੀ'' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਕੁੱਝ ਕੁ ਤਾਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਐਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਐਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਮੇਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਸੰਘਰਸ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਬੋਰੀਆ ਬਿਸਤਰਾ ਗੋਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ— ਇਹ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਪਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸਾਦ-ਮੁਰਾਦੀਆਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਹਫਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਿਆਮਗਿਰੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮਨੋਰਥ ਖਾਣਾਂ-ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਜਾਣ ਦਾ ਸੀ— ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧ-ਮ-ਸਿੱਧੇ ਮੁੜ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ।
ਦੱਖਣੀ-ਪੱਛਮੀ ਉੜੀਸਾ ਵਿੱਚ ਡੌਂਗਰੀਆ ਕੌਂਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਥਿਤ ''ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਜ਼ਕ ਕਬਾਇਲੀ ਗਰੁੱਪਾਂ'' 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੁੱਗਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਖੌਤੀ ''ਸੱਭਿਅਕ'' ਲੋਕਾਂ 'ਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਖੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰ ਉਸ ਵਸਤੂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਰਗ ''ਪਛੜਾਪਣ'' ਆਖੇਗਾ: ਪੜ੍ਹਾਈ-ਲਿਖਾਈ ਦਾ ਦੀਵਾ ਗੁੱਲ, ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਸਿੱਧਾ-ਸਾਦਾ ਪੱਧਰ, ਬਦਲਵੀਂ ਖੇਤੀ, ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ, ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਕੱਚੇ ਰਸਤੇ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਗੈਰਾ ਵਗੈਰਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਚਿਤਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ— ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਸਭ ''ਸੱਭਿਅਕ'' ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਿਸ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਸਨ। (ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਜਦ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲੋਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਵੱਧ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਪਾਰਟੀ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਵੇਦੰਤਾ, ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾਂ ਖੋਦਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ) ਬਿਨਾ ਸ਼ੱਕ, ਡੌਂਗਰੀਆ ਕੌਂਧ ਚੌਕਸ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਤਸੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਧਾਵੇ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ।
ਮੈਂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਡੌਂਗਰੀਆ ਕੌਂਧ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੁੱਝ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਨਿਆਮਗਿਰੀ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖਾਣਾਂ ਖੋਦਣ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਕੀ ਉਹ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਨਾ-ਮਨਜੂਰ ਕਰਦੇ ਸਨ? ਕੀ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਨ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ''ਬਾਹਰੋਂ'' ਆਉਂਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼  ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਂਦੇ ਸਨ? ਜਾਂ ਕੀ ਉਹ, ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੀਮਾਂ 'ਚੋਂ ਕੁੱਝ ਕੁ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ? ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਵਿਚਾਰ ਸਨ?
ਡੌਂਗਰੀਆ ਕੌਂਧ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕੁੱਝ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਖਾਣਾਂ ਖੋਦਣ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਣ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਵੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਤਮਕ ਆਧਾਰ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।
ਖੇਤਰ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸਰੋਤ, ਨਿਆਮ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਤਹਿ ਕੀਤੇ ਅਸੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਰਖਵਾਲੀ, ਨਾ ਕਿ ਨਿੱਜੀ ਮਾਲਕੀ, ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਸਾਮਲ ਸਨ। ਅਜਿਹੀ ਸੂਰਤੇ-ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾਂ ਖੋਦਣ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਧਾਵੇ, ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਵਰਜਿਤ ਸਨ। ਲੱਡੂ ਸਿਕਾਕਾ ਅਤੇ ਡਾਢੀ ਪੁਸੀਕਾ ਵਰਗੇ ਆਗੂ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਨਿਆਮਗਿਰੀ ਨੂੰ ਮੁਨੀ ਗੁੱਡਾ ਅਤੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਣਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਏ ਬਗੈਰ ਪੀਣ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨੂੰ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜੰਦਰੇ ਮਾਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਦਿਹਾੜੀ ਜਿੱਚ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ ਬਣਨ ਨਾਲ ਲੋਟੂ ਤਾਕਤਾਂ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਕਿ ਜੰਗਲ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤਹਿਤ ਨਿੱਜੀ ਪਲਾਟ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਉਜਾੜੇ ਨੂੰ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨਿਆਮ ਰਾਜਾ ਦੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਨਾਮ ਹੇਠ, ਕਾਨੂੰਨ ਤਹਿਤ, ਵਸੇਬੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
ਘੁਸਪੈਂਠ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਬਿਨਾ ਸ਼ੱਕ, ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘੁਸਪੈਂਠਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਛਲ-ਕਪਟ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਪਰ ਨੰਗੇ-ਚਿੱਟੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਆਪਣੀਆਂ ''ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ'' ਸਕੀਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ'' ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਕੁੱਝ ਕੁ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ, ਉਹ ਚੱਲੇ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ-ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਜਾਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉੜੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। (ਡੌਂਗਰੀਆ ਕੌਂਧ ਕੂਈ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ) ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਭਾਰੂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਹਨ। ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਾਮਵਰ ਹਸਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਨੇ ਪੂਰੇ ਉੜੀਸਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਦਿਵਾਸੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾਂ ਖੋਦਣ ਅਤੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਲਾਉਣ ਦੀਆਂ ਚਾਹਵਾਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡੇ ਚੋਖੇ ਫੰਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਚੇਤਨ ਹਿੱਸੇ ਹੈਰਾਨ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ— ਵਿਦਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਸਾਫ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮੰਡੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਗਰ-ਮਗਰ, ਐਨ ਉਸਦੇ ਕਦਮ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਡੌਂਗਰੀਆ ਕੌਂਧ ਆਰਥਿਕਤਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲੱਗਭੱਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰੁਪਏ-ਪੈਸਿਆਂ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੁਣ ਰੁਪਏ ਪੈਸੇ ਦੀ ''ਲੋੜ'' ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਚੀਜ਼ ਖਰੀਦਣੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਉਹ ਵੇਚਣ ਲਈ ਲਿਆਾਂਉਂਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਭਾਅ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ 'ਤੇ ਵਿਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੰਡੀ ਨਾਲ ਵਾਹ-ਵਾਸਤਾ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਘਾਟੇਵੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅੰਤ ਨੂੰ ਪੁਲਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੀਆਂ ਘੁਸਪੈਂਠੀਆ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੁਲਸੀ ਗਸ਼ਤ ਟੁਕੜੀਆਂ ਭੇਜਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਆਦਿਵਾਸੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਦੀ ਪੁਲਸੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੇਸ ਮੜ੍ਹਨ ਸਮੇਤ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ, ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਲਾਸ਼ੀਆਂ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰਾਂ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਧੱਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡੌਂਗਰੀਆ ਕੌਂਧ ਇਹਨਾਂ  ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਖਬਰਦਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬੇਢਵੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਟੀਨ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ (ਜਦ ਕਿ ਕੰਧਾਂ ਤਾਂ ਕੱਚੀਆਂ ਹਨ) ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸੂਚਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।  ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਂ ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਰਕੜੇ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਬਦਲਿਆ? ''ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਸਾਨੂੰ ਟੀਨ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ।'' ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੁੰਗਾਰਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਫੈਦ ਚਾਵਲ ਕਿਉਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਪੌਸ਼ਟਕ ਬਾਜਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨਾਜ ਹਨ। ਕੀ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਰੁਪਏ-ਪੈਸੇ ਦਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਦਖਲ ਸਮਸਿਆਜਨਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਾਡੇ ਇਸ ਸੁਆਲ ਦਾ ਜੁਆਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਲਾਚਾਰੀ ਭਰੀ ਆਸ ਨਾਲ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਰੌਸ਼ਨ ਭਵਿੱਖ ਹੋਵੇਗਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡੌਂਗਰੀਆ ਕੌਂਧ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ 'ਚ ਭੇਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਡੌਂਗਰੀਆ ਕੌਂਧ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੂਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਾਰਜ-ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣਗੇ।
ਸਮੁੱਚਾ ਬਿਰਤਾਂਤ:
ਖਾਣਾ ਖੋਦਣ ਵਿਰੋਧੀ ਹਲਚਲ ਦੇ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਵਾਧੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਿਆਮਗਿਰੀ ਸੁਰੱਖਸ਼ਾ ਸੰਮਤੀ ਦਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਡੌਂਗਰੀਆ ਕੌਂਧ ਦੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕਮੁੱਠ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੰਮਤੀ ਹੋਰਨਾਂ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਜਾਇਜ਼ ਸ਼ਰਾਬ ਕੱਢਣ ਖਿਲਾਫ ਲਹਿਰ ਆਦਿ। ਇਹ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਹੋਰਨਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮਸਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਮੰਚ ਹੈ।
ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਸੀਮਤ ਜਿਹੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੁਆਲਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਿਆਂ ਕਰ ਸਕੇ ਹੋਈਏ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ ਸਾਂ। ਕਾਫੀ ਕੁਝ ਦੇਖਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਨਿਆਮਗਿਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੰਦ-ਕਥਾ ਵਜੋਂ ਜਾਨਣ-ਸਮਝਣ ਲਈ ਮੁੜ-ਫੇਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਡੌਂਗਰੀਆ ਕੌਂਧ ਕਬੀਲੇ ਲਈ ਸੁਹਿਰਦ ਸਰੋਕਾਰ ਰੱਖਦੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀ/ਤਾਕਤ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੀਤੇ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਸਮਝ 'ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਖੁਦ-ਬ-ਖੁਦ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਡੂੰਘੀ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਸੂਝਬੂਝ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
(ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ, ''ਦੀ ਹਿੰਦੂ'' 'ਚੋਂ ਅਸ਼ੀਸ਼ ਕੋਠਾਰੀ ਦੀ ਲਿਖਤ 'ਚੋਂ)

ਫਿਲਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ

ਫਿਲਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ
ਅਸਲ ਮਾਜਰਾ ਕੀ ਹੈ?
ਫਿਲਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਅਕਸਰ ਹੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। 11 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਘੋਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦੇ ਵਾਸੀ ਨੌਜਵਾਨ ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵੀ ਇਸੇ ਲੜੀ ਦੀ ਕੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲ ਕੁ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਦਰਜ਼ਨ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੱਤ ਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਵਜਾਹ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਨਿਕਾਸ, ਆਰਜੀ ਪ੍ਰਵਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਆਮ ਵਰਤਾਰਾ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਅਤੇ ਊਣੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ 'ਚੋਂ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤਬਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਗਰੀਬੜੇ, ਭਾਰੀ ਵਿਆਜ 'ਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖਾੜੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂ ਦੂਸਰੇ ਛੋਟੇ ਗਰੀਬ ਮੁਲਕਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਫਿਲਪੀਨਜ਼ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਤੇ ਅਮੀਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਤੇ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੇਲ ਸੋਮਿਆਂ ਵਾਲੇ ਖਾੜੀ ਮੁਲਕਾਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਹਨ। ਸਗੋਂ ਇਹ ਅੱਤ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੱਖੋਂ ਸੋਕੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਜਾਗੀਰੂ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ, ਦਾਬਾ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਆਮ ਹੈ। ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਦੀ ਜੌੜੀ ਭੈਣ ਸੂਦਖੋਰੀ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਤੇ ਥਾਪੜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ।
ਇਸ ਸੂਦਖੋਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚੱਲਣ ਹੀ, ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਅਮੀਰ ਬਣਨ ਦੇ ਸੁਪਨਸਾਜ਼ ਅਤੇ ਚਾਹਵਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤਬਕੇ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਸੂਦ/ਵਿਆਜ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਹਨ ਕਿ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਜੌਰੀ ਤਾਂ ਦਿਨਾਂ-ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਫਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਸਾਮੀ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਮੱਕੜੇ ਵੱਲੋਂ ਨਿਚੋੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਮੱਖੀ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਫਿਲਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਇਹਨਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਛਪੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਕਸਰ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫਾਇਨਾਂਸ ਦਾ ਕੰਮ/ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਭਾਵ ਇਹ ਕਿ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ, ਉਸ ਮੁਲਕ ਦੇ ਥੁੜ੍ਹਾਂ-ਮਾਰੇ ਛੋਟੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ (ਰੇੜ੍ਹੀ, ਫੜ੍ਹੀ ਵਾਲੇ, ਫਲ-ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਚਾਹ ਦੇ ਛੋਟੇ ਖੋਖਿਆਂ ਵਾਲੇ ਆਦਿ) ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 100, 500 ਜਾਂ 1000 ਰੁਪਇਆ ਉਧਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ 10 ਫੀਸਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਮਗਰ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਵਿਆਜ ਦਰ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਧੀ ਵੀ ਮੰਨ ਲਈਏ ਤਾਂ ਵੀ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਤਾਂ ਵੱਟ 'ਤੇ ਪਿਆ। ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦੇ ਵਿਆਜ਼ ਵਜੋਂ 3 ਲੱਖ ਉਗਰਾਹ ਲੈਣਾ ਤੇ ਮੂਲ ਫਿਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ਾਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਹ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਆਈ-ਬੂਟੀ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹੀ ਤੇ ਭੁੱਖਾ-ਨੰਗਾ ਰਹਿ ਕੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮਰੇ ਜਾਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ। ਸੂਦਖੋਰੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਵਾਉਣ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ, ਚੇਤਨ ਤੇ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਈ ਤਾਕਤ ਹੀ ਕੋਈ ਸਾਰਥਿਕ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ, ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ 'ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਖੂਨ ਚੂਸ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਬੰਧੀ ਅਣਜਾਣਤਾ ਵਸ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਆਪਣੀ ਕੰਗਾਲ ਅਤੇ ਨਰਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਸਿਰਫ ਸੂਦਖੋਰ ਨੂੰ ਜੁੰਮੇਵਾਰ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਿੰਸਕ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ਫਿਲਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ, ਉਸ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਸੂਦਖੋਰੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਹਕੀਕੀ ਜਮਾਤੀ ਵਿਰੋਧਤਾਈ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਜਮਾਤੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੀਡੀਆ (ਪ੍ਰਚਾਰਤੰਤਰ) ਅਤੇ ਲੁਟੇਰੀਆਂ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਉੱਤੇ ਮਗਰਮੱਛ ਦੇ ਹੰਝੂ ਕੇਰਦਿਆਂ ਮਹਿਜ਼ ਅਫਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੋਂ ਮੰਗਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤ ਮੱਦਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੱਸ, ਗੱਲ ਆਈ ਗਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.
ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੂਦਖੋਰੀ ਵਰਗੇ ਲੋਕ-ਦੋਖੀ ਧੰਦੇ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਕੇ, ਸੁੱਚੀ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹੱਲ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਅੰਦਰਲੇ ਸਾਮਰਾਜੀ-ਜਾਗੀਰੂ ਸੂਦਖੋਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ, ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਿਆਸੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨੀ ਪੈਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਾ ਨਾਮੋ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸਮੁੱਚੀ ਜੁਆਨੀ ਲਈ ਬਾ-ਵਕਾਰ ਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ-ਯੋਗ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਅਥਾਹ ਸੋਮੇ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਹੋਣ।
੦-੦

ਰੁਲ਼ ਤੇ ਜ਼ਿਬਾਹ ਹੋ ਰਿਹਾ ਬਚਪਨ

ਰੁਲ਼ ਤੇ ਜ਼ਿਬਾਹ ਹੋ ਰਿਹਾ  ਬਚਪਨ
-ਮਨਦੀਪ
2014 ਦੀ 25 ਮਈ ਤੋਂ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਲੋਕ ਪਿਛਲੇ 2 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚੋਂ ਪਾਪਤਾ ਹੋਏ 27 ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ 8 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਨਿਰੰਤਰ ਧਰਨਾ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਘਰਸ਼ ਚਲਾ ਰਹੀ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ 12 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਦ ਰਿਹਾ। 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਕੋਤਵਾਲੀ ਅੱਗੇ ਵੱਡੀ ਰੈਲੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। 12 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੰਦ ਦੇ ਸੱਦੇ ਨੂੰ ਫੇਲ੍ਹ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਲਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਹਰੇਕ ਹਰਬਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸੱਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਦਾ ਸੱਦਾ ਲਾਗੂ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਸੱਦੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, 2 ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਤ 10 ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਡਟ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬੰਦ ਦੇ ਸੱਦੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਧਰਨੇ ਮੁਜਾਹਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਬਲ ਬਖਸ਼ਿਆ। 12 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਪੁਲਸ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਨਾਲ ਚੁਕਵਾਇਆ ਗਿਆ ਧਰਨਾ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੁੜ 3 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਰੀਦਕੋਟ ਥਾਣੇ ਦੁਆਲੇ ਤਾਰ ਲਾ ਕੇ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਫੇਲ੍ਹ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਫੇਲ੍ਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਥਾਣੇ ਅੱਗੇ ਅਗਵਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਵਾਰੀ ਸਿਰ ਧਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਇਸਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। 7 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਰਸਾ ਹੰਢਾ ਚੁੱਕਿਆ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਿੰਝ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਵਿਕਰਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕਿ ਕਿੰਝ ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਫਿਕਰ ਹਨ ਤੇ ਕਿੰਝ ਜੋ ਮਸਲਾ ਸੁਤੇਸਿੱਧ ਸਰਕਾਰ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਪੁਲਸ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸਰੋਕਾਰ ਤੇ ਤੱਟਫੱਟ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਮਸਲਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਬੰਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਨੇ ਦੇਣੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਬੰਦ ਰੱਖਣੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਬੱਧੀ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ, ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਤੇ ਪੁਲਸ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੁਜਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਖਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਪਸੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਸਲਾਖਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਮਸਲੇ 'ਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇ ਲਾਪਤਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਮਸਲੇ ਦਾ ਅਸਲ ਆਕਾਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕਤਾ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਤੱਥ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਾਹਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਘੰਟੇ 15 ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਔਸਤ 370 ਬੱਚੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਪੈਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਆਈ.ਬੀ. ਲਾਈਵ ਨੇ 17 ਨਵੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ 60000 ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਅੰਦਰ ਘਰੇਲੂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਖਿੜਨ ਦੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਮਾਸੂਮ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ, ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਯੌਨ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਸੂਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
26 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਖਬਾਰ ਨੇ 17 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਖਬਰ ਛਾਪੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 11 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਬਾਲ ਉਮਰੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਰਾ ਕੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਜਿੰਮੀਦਾਰ ਕੋਲ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 6 ਸਾਲ ਇਹ ਬੱਚਾ ਫਾਰਮ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਡੰਗਰ ਸੰਭਲਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਦਿਹਾੜੀ ਦੇ 16 ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੁੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਸਤੰਬਰ 14 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਖਰਕਾਰ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹੋਣੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।
ਦਿੱਲੀ ਗੈਂਗਰੇਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਠਿਤ ਹੋਈ ਜਸਟਿਸ ਵਰਮਾ ਕਮੇਟੀ ਭਾਵੇਂ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਲਾਅ ਵਿੱਚ ਸੋਧਾਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਬਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਜਸਟਿਸ ਵਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਾਲ ਇੱਕ ਲੱਖ ਬੱਚੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀਆਂ ਸਬੰਧੀ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲ ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. ਦਰਜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਰਮਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮੁਤਾਬਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਯੌਨ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਪੁਲਸ ਦੀ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਬੱਚੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਹੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਝਾਰਖੰਡ ਤੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਿਨਾ ਤਨਖਾਹ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫੇਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਕੌਮੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 2007 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਗਿਣਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅਗਵਾ ਕੀਤੇ ਬੱਚੇ ਅਕਸਰ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਯੂ.ਪੀ. ਦੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਨਕਾਂ ਹੋਰ ਮੰਗਤਿਆਂ, ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਵੇਸ਼ਵਾਘਰਾਂ ਤੇ ਢਾਬਿਆਂ ਦੇ ਮੁੰਡੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਚਪਨ ਬਚਾਓ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਬਚਾਓ ਟੀਮ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸੰਘਰ ਮੁਤਾਬਕ ਬੱਚਿੱਾਂ ਦੇ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਧੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਪਸਾਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਉਦੋਂ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫਰੀਦਕਕੋਟ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ 736 ਵਿਅਕਤੀ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 556 ਦੀ ਕੋਈ ਉੱਘ-ਸੁੱਘ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਿਗਰ ਦੇ ਟੋਟਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀਮਤ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸ ਵੱਲੋਂ ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. ਤੱਕ ਦਰਜ਼ ਨਹੀਂਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਾਏ ਧਰਨਿਆਂ ਤੇ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੁਲਸ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। 16 ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਈ.ਜੀ. ਉਮਰਾਨੰਗਲ ਵੱਲੋਂ ਅਗਵਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਅਤੇ ਲਾਪਤਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਯਕੀਨਦਹਾਨੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਸ ਇੱਕ ਵੀ ਕੇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਰਲਿਆਂ, ਅਡਾਨੀਆਂ, ਮੋਦੀਆਂ, ਗਾਂਧੀਆਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਪੁਲਸ ਬਾਦਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਾਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਪਰ ਹਰ ਸੌ ਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿੱਥ 'ਤੇ ਪਹਿਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਓਬਾਮਾ ਦੀਆਂ ਸਵਾਗਤ ਮਸ਼ਕਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅਨੇਕਾਂ ਦਿਨ ਅੱਡੀਆਂ ਦੀ ਟਪ ਟਪ ਮਿਲਾਉਣ 'ਤੇ ਤਾਂ ਲਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਲੜਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਉੱਪਰ ਡੰਡਾ ਵਾਹੁਣ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਬਲਾਤਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਰੋਹ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਝੋਕੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਸੂਮ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਜਿਹੜੇ ਪੁਲਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲੇਖੇ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋੜਾਂ 'ਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਵਾਹ ਕੇ ਬੱਜਟ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਲਸ ਪਰਬੰਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਜੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲਸ ਹੱਕੀ ਕਾਰਜ ਲਈ ਲੜਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੈੜ ਨੱਪ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੰਗਲਾਂ 'ਚੋਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਧੂਹ ਕੇ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਵਸਦੇ ਤਾਰੇ ਵਰਗੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਖੁਰਾ ਖੋਜ ਲੱਭ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਮਹੂਰੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦੇ ਫੋਨ ਟੇਪ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਬਰਾਤੇ ਚੁੱਕ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੀਆਂ ਖੁਫੀਆ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬੇਥਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਭਨਾਂ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਕੇ, ਸੂਹੀਆ ਜਾਲ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਪਿੰਡਾਂ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਜਸੂਸ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਕੇ, ਘਰ ਘਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਜਰਮ ਹਨ। ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰਕੂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਝੋਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਮਾਈ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁਟਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਤੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਜਰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ ਵਪਾਰੀ ਤੇ ਤਸਕਰ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਖਤਰਨਾਕ ਮੁਜਰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਮਸਲੇ ਦੇ ਏਨਾ ਸੰਗੀਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਰ ਸਾਲ ਲਾਪਤਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਝੁੱਗੀਆਂ ਝੌਪੜੀਆਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਗਵਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਵੈਸੇ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇੜੇ ਮਕੌੜਿਆਂ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਥਾਣੇ ਅੰਦਰ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਲਿਖਾਉਣ ਗਏ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹੀ ਦਬਕੇ ਮਾਰ ਕੇ ਜਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਦਾ ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਪਸ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਐਂਨ ਨਜ਼ਰਾਂ ਹੇਠ ਭੇਠਿਆਂ, ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਢਾਬਿਆਂ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਘਰਾਂ, ਖੇਤਾਂ ਜਾਂ ਕੋਠਿਆਂ ਅੰਦਰ ਬਚਪਨ ਰੁਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਮਾਸੂਮਾਂ ਦੀ ਤਫਤੀਸ਼ ਕਰਨ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ, ਥਹੁ ਪਤਾ ਜਾਨਣ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਛੜੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਉਂਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪੁਲਸ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਿਪਨੈੱਟ (ਜ਼ੋਨਲ ਇੰਟੈਗਰੇਟਡ ਪੁਲਸ ਨੈੱਟਵਰਕ) ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਮੁਲਕ ਦੇ ਸਭਨਾਂ ਥਾਣਿਆਂ ਤਾਈਂ ਹਰੇਕ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਫੋਟੋ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਰਸਮ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਪੁਲਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਇਕੱਲੇ 2013 ਵਿੱਚ 736 ਵਿਅਕਤੀ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਜ਼ਿਪਨੈਂਟ 2013-14 ਦੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 36 ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਠਿੰਡਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਹਾਲ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਾਈਟ ਅਨੁਸਾਰ 2001 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਗੁੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ 45 ਵਿਅਕਤੀ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਈਟ ਅਨੁਸਾਰ ਆਖਰੀ ਵਿਅਕਤੀ 2010 ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਦਾ ਖੁਰਾ ਖੋਜ ਲੱਭਣ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਲਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਦੀ ਮੁਲਕ ਦੀ ਪੁਲਸ ਫੋਰਸ ਲਈ ਹਕੀਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹਕੀਕੀ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਪੁਲਸ ਫੋਰਸ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਰਜ ਫੋਕੀ ਰਸਮਪੂਰਤੀ ਤੇ ਵਾਧੂ ਦਾ ਖਲਜਗਣ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਈਆਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੁਲਕ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਇਸ ਮਸਲੇ 'ਤੇ ਪੁਲਸ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਬੇਲਗਤਾ ਸਬੰਧੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਲਏ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਅਮਲਾਂ ਦੀ ਪੁੱਛਤਾਛ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪੁਲਸ ਕਰਮੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਬਾਰੇ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਜਾਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪਰਨਾਲਾ ਉੱਥੇ ਦਾ ਉੱਥੇ ਹੈ।
24 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਖਤ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ''ਜੇ ਗੁੰਮ ਹੋਇਆ ਬੱਚਾ ਕਿਸੇ ਅਸਰਰਸੂਖ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁਲਸੀਏ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਬੱਚਾ ਲੱਭਕੇ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਰੀਬ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. ਵੀ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ।'' ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਗੁੜਗਾਉਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਲੱਭ ਲਏ ਜਾਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਇਹ ਬੈਂਚ, ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲਾਪਤਾ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਐਫ.ਆਈ.ਐਰ. ਦਰਜ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਾਪਤਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖਾਂਦੀ। ਇਸ ਬੈਂਚ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਪੁਲਸ ਕਰਮੀ ਦੀ ਹਰੇਕ ਥਾਣੇ ਅੰਦਰ ਤਾਇਨਾਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੈਰਾ-ਲੀਗਲ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣ ਦੇ ਤਰੀਕਕਾਰ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਵਾਬ-ਤਲਬੀ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਨੇ ਦਸੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 80 ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. ਦਰਜ਼ ਕਰ ਮਾਰੀਆਂ। ਇਹ 80੍ਰ ੍ਰਕੇਸ ਪਿਛਲੇ 23 ਮਹੀਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਸਿਰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਖੇਚਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੇਸ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਕੇਸਾਂ ਸਬੰਧੀ ਅਗਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੁਲਸ ਦਾ ਇਹਨਾਂ ਕੇਸਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਫਾਹਾ ਵੱਢਣ ਵਾਲਾ ਰਵੱਈਆ ਵੈਸੇ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਕਦੀ ਗੱਲ- ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਸਭਨਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਮਹੁਰੀ, ਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫਪਸੰਦ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘੇ ਸਰੋਕਾਰ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਰਬ-ਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ (ਉਸਦਾ ਸਰੀਰਕ, ਦਿਮਾਗੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ) ਦੀ ਜਾਮਨੀ ਕਰਨਾ ਹਰ ਸੱਭਿਅਕ ਸਮਾਜ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਜਮਹੂਰੀ, ਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਮਾਨਾ ਇਹ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਸ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਪੜ੍ਹਾਈ-ਲਿਖਾਈ ਅਤੇ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਸਿਹਤਮੰਦ ਤੇ ਚੰਗੇਰਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਪੜ੍ਹਾਈ-ਲਿਖਾਈ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਸਭਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰੁਲ਼ ਅਤੇ ਜਿਬਾਹ ਹੋਰ ਰਹੇ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਖਿਲਾਫ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਆਓ- ਰੁਲ਼ ਅਤੇ ਜਿਬਾਹ ਹੋ ਰਹੇ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਨਿਰਦੱਈ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹਣ ਲਈ ਉੱਠੀਏ।

ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਯੁਕਿਕੋ ਤਾਕਾਹਾਸ਼ੀ ਦਾ ਫੁਕੁਸ਼ੀਮਾ ਤੋਂ ਖ਼ਤ......

ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਯੁਕਿਕੋ ਤਾਕਾਹਾਸ਼ੀ ਦਾ ਫੁਕੁਸ਼ੀਮਾ ਤੋਂ ਖ਼ਤ......
(ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਇੱਕ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਡੀਲ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਪਾਨ ਗਏ ਸਨ। ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਊਰਜਾ ਵਿਰੋਧੀ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਕੁਮਾਰ ਸੁੰਦਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ-ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਇਸ ਸੰਧੀ ਦਾ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਰੋਧ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਫੁਕੁਸ਼ੀਮਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਯੁਕਿਕੋ ਤਾਕਾਹਾਸ਼ੀ ਨੇ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਇੱਕ ਖਤ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸਦੇ ਦਰਦਨਾਕ ਸਾਕੇ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਮਸ਼ਵਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਸੰਧੀ ਨਾ ਕਰੇ। ਹੇਠਾਂ ਇਸ ਖਤ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪੇਸ਼ ਹੈ।)
ਸੇਵਾ ਵਿਖੇ,
ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ,
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਭਾਰਤ
ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀ,
ਮੇਰਾ ਘਰ ਫੁਕੁਸ਼ੀਮਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਭਾਰਤ-ਜਾਪਾਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਸੰਧੀ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਤੁਹਾਡੀ ਯੋਜਨਾ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹਾਂ।
ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਫੁਕੁਸ਼ੀਮਾ ਦਾਈ-ਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਖੁਦ ਆ ਕੇ ਫੁਕੁਸ਼ੀਮਾ ਨੂੰ ਦੇਖੋ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਹਾਦਸੇ ਨੂੰ ਹੋਇਆਂ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋ ਚੱਲੇ ਨੇ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਂ ਬੱਸ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੈ।
ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਵਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਿਆਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਅਜੇ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਏਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ ਦੇ ਤਹਿ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਇਸ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਫੁਕੂਸ਼ੀਮਾ ਦਾਈ-ਚੀ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ 30 ਵਰ੍ਹੇ ਲੱਗਣਗੇ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।
ਫੁਕੁਸ਼ੀਮਾ ਦੇ ਮਛੇਰਿਆਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸੁਨਾਮੀ ਵੇਲੇ ਬੇੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜਿਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤਲੀ 'ਤੇ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਕੋਈ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਫ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਸੁਚਾਰੂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।
ਫੁਕੁਸ਼ੀਮਾ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਜੋ ਘਟ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇਸੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਾਫ ਕਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਂ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੁਬਾਰਾ ਫਿਰ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਕਦੇ ਉਹ ਦਿਨ ਆ ਸਕੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੀ ਏਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਲੀਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਪਜਾਊ ਬਣ ਸਕੇ?
ਇੱਕ ਵਾਰ ਜ਼ਰਾ ਸੋਚ ਕੇ ਤਾਂ ਦੇਖੋ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਏਨੇ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਆਚ ਜਾਣ 'ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੋ  ਜਿਹਾ ਲੱਗੇਗਾ। ਏਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਜਿਊਣਾ ਕਿੰਨਾ ਦੁੱਭਰ ਹੋਵੇਗਾ?
ਅਜਿਹੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਘਾਟ ਛੱਡਣੇ ਪਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਵਸੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਖੁਦ ਹੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਿਖਰ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅੱਜ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਰਾਇਆਂ ਵਾਂਗ ਸਿਮਟ ਕੇ ਵਸ ਗਏ ਹਨ।
ਇਸ ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਕੰਮਕਾਰ, ਘਰ ਸਭ ਕੁੱਝ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਹਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਲਈ ਇਨਸਾਨ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਸ਼ਰਤ ਲਾ ਕੇ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਹੋ ਸੋਚਦੇ ਹੋਵੇਗੇ ਕਿ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਰਿਆ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਭੂਚਾਲ ਜਾਂ ਸੁਨਾਮੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਫਸੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਹਾਦਸਾ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਮੇ ਉੱਚ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਉਹਨਾਂ ਫਸੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ, ਅਰਜ਼ੋਈਆਂ ਸੁਣਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇ।
ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਪਿਛਲੇ 40 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਲਾਂਟ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਹੋਇਆ। ਏਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਿਆ ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਕਦੋਂ ਰੁਕੇਗਾ।
ਅਸਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸਵੱਛ ਊਰਜਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਝੂਠ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀ ਤਾਪਮਾਨ ਸਹਿਤ ਵਾਪਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵੀ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਫੁਕੁਈ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਿਤੀ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਉਂ ਬਹਾਲ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਊੂਰਜਾ ਬੜੀ ਖਰਚੀਲੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਈਂਧਨ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਵ 'ਤੇ ਜੋ ਖਰਚ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹਾਦਸਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੁਆਵਜੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਅਦਾ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਖਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਫਰਾਂਸ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਮੁਲਕ ਵੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਟਿਕਾਣੇ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਖੋਜ ਸਕੇ। ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਟਿਕਾਣੇ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਖੋਜ ਸਕੇ। ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਸਬੇ ਨੂੰ ਆਓਮੋਰੀ ਪਰੀਫੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰੋਕਾਸ਼ੋ-ਮੁਰਾ ਸੁਵਿਧਾ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਾਂ, ਇਹਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਹਾਦਸੇ ਵੇਲੇ ਜੋ ਭਾਰੀ ਤਦਾਦ ਵਿੱਚ ਮਲਬਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਪਲੀਤ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਸਾੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵ ਐਸ਼ (ਸਵਾਹ) ਦਾ ਕੀ ਕਰੋਗੇ? ਫਿਲਹਾਲ ਤਾਂ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸੜਕ ਕੰਢੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਫੁਕੁਸ਼ੀਮਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੁੰਦਰ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵ ਤੱਤਾਂ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਅਤੇ ਫੁਕੁਸ਼ੀਮਾ ਦੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਬਕ ਜ਼ਰੂਰ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਰੁੱਖਾਂ੍ਰ ੍ਰ'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਨਦੀਆਂ-ਨਾਲਿਆਂ ਕੰਢੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਟ 'ਤੇ ਖੇਡਣਾ, ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਮਾਮੂਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਤਾਂ ਖੈਰ ਇਹ ਕੰਮ ਹੁਣ ਕਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ?
ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵ ਤੱਤ ਨਾ ਘੁਲ ਗਏ ਹੋਣ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਜੰਮ ਸਕਣਗੀਆਂ ਕਿ ਨਹੀਂ।
ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਕਿਸੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਗਲਪ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਫੁਕੁਸ਼ੀਮਾ ਵਿੱਚ ਫਿਲਹਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਕੇਵਲ ਇਕੱਲਾ ਫੁਕੁਸ਼ੀਮਾ ਹੀ ਇਸ ਨਾਲ ਜਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ। ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਮਹੀਨ ਕਣ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਪੂਰਬੀ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਖਰੇ ਪਏ ਹਨ।
ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਘਾਰ 'ਤੇ ਲੇਟਿਆਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਮ ਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਜੂਦ ਦਾ ਸਹਿਜ ਅੰਗ ਹਨ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਸੰਦ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਖਾਣੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ ਮੇਰੀ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਅਮੀਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਊਰਜਾ ਇਸ ਅਮੀਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਏਗੀ। ਪਤੈ ਕਿਉਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਚੋਲੀ-ਦਾਮਨ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਫੁਕੁਸ਼ੀਮਾ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁੱਲ ਇਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਜਿਉਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਗਵਾਹ ਹਾਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਬੜੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਉੱਜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਐਨਰਜੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਕਿਆ ਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੁਕੁਸ਼ੀਮਾ ਆਓ ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਨੰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਖੁਦ ਦੇਖੋ।
ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ
ਯੁਕਿਕੋ ਤਾਕਾਹਾਸ਼ੀ

ਆਪਣੀ ਆਣ-ਸ਼ਾਨ ਖਾਤਰ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਹਨ

ਆਪਣੀ ਆਣ-ਸ਼ਾਨ ਖਾਤਰ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਹਨ
-ਜ਼ਹੀਦ ਰਫੀਕ
2 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਦੇ ਧੁੰਧਲਕੇ ਵਿੱਚ, (ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ) ਕੁੱਪਵਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੁਨਾਨ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦਰਜ਼ਨਾਂ ਕੁ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਆਦਮੀ ਵੋਟਾਂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਏ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਜੰਗਾਲ ਖਾਧੇ ਗੇਟ ਮੂਹਰੇ ਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਦਮ ਰੁਕ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵੋਟਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਨਤੀ ਬੇਗਮ, ਆਪਣੀਆਂ ਦਰਜ਼ਨ ਕੁ ਹੋਰ ਸਾਥਣਾਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੀ ਸਕੂਲ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪੀੜਤ 45 ਸਾਲਾ ਬੇਗਮ ਨੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਝੰਡਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਡੰਡਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਕਾਸ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਵੋਟਾਂ ਪਾਉਣ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਬੇਗਮ ਇਨਸਾਫ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਬੇਗਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਭਲਕ (ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੱਲ੍ਹ) ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਸੋਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਜੇ ਸਰਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰ ਹੀ ਦੇਣ।
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਉਸਦਾ ਜੀਣਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਸ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਫੌਜੀ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ ਅਤੇ ਬੱਤੀਆਂ ਬੁਝਾ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਤ ਹੋਰਨਾਂ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਝਪਟ ਪਏ ਸਨ। ਉਸ ਰਾਤ 'ਚ ਦਰਜ਼ਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਅਤੇ ਕੂਕਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੀ ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਟੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਹੋਏ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਕਾਇਮ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪਿਛਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। 23-24 ਫਰਵਰੀ 1991 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਫੌਜੀਆਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤੇ। ਜਾਨਤੀ ਬੇਗਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, ''ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਬਾਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਪੰਤਾਲੀਆਂ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਲੜਕਪੁਣਾ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਹੀਂ, ਜਿਹੜੀ ਬੇਇਨਸਾਫੀ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ  ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬਾਈਕਾਟ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।''
..ਕੁਨਾਨ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਪੁਰਾ ਅਜਿਹੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਫੌਜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਆਪਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਪਵਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੋਟਾਂ ਪਾਈਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਕੁੱਝ ਕੁ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ- ਜੋ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਇਨਸਾਫ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ, ਜੋ ਫੌਜੀਆਂ, ਅਬਦੁੱਲਿਆਂ, ਮੁਫਤੀਆਂ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਿਆਂਇਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
Îਮੌਕਾ ਵਾਰਦਾਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਗਏ ਉਦੋਂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਐਸ.ਐਮ. ਯਾਸੀਨ ਨੇ ਉੱਪਰਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਫੌਜੀਆਂ ਨੇ ''ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਹੈ।'' ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ''ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਉਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਅੱਤਿ ਦਾ ਸ਼ਰਮਸ਼ਾਰ ਹਾਂ।''
ਇਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਕਲੰਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਇਨਸਾਫ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁਨਾਨ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਅਨੇ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣੇ ਪੈ ਗਏ ਸਨ। ਕੁਨਾਨ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਪੁਰਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਦੁਖਾਂਤ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਤਾਂ ਵਾਪਰਿਆ ਹੀ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਕਸੀਦੇ ਵੀ ਕਸੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।
ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੰਢਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਤੰਗ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਣ ਲਾਉਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਾਫੀ ਕੜਵਾਹਟ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੰਢਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਜਵਾਹਿਰਾ ਬੇਗਮ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸੀ, ''ਜਿਹੜੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਫੌਜੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਸ਼ਹੀਦ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ? ਕਿਉਂ ਸਾਨੂੰ ਹੀ ਉਸ ਖਾਤਰ ਫਿੱਟ-ਲਾਹਣਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਕੁੱਝ ਅਸੀਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਗੁਆਇਆ ਹੈ।''
ਇੱਕ ਸਮਾਜੀ ਕਾਰਕੁਨ ਇਫਰਾ ਬੱਟ, ਜੋ ਔਰਤ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਬਾਨੀ ਵੀ ਹੈ, ਨੇ ਆਖਿਆ, ''ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਦਾਦੀ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕੋਈ ਔਰਤ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੋਏ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਵੇਰਵੇ  ਦੇ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤੋਂ ਸਿਵਾਏ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰੋਗੇ, ਕਿ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਲੜਾਈ ਲੜਦੇ ਜਾਵੋ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਨਸਾਫ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਚੋਣਾਂ ਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵਾਅਦੇ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਤੋੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੁੱਝ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ।''
2 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬੱਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫੋਨ ਆਇਆ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, ''ਇਹ ਵਿਖਾਵੇ ਅਜਾਈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਕਾਸੇ ਦੀ ਯਾਦ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੁੱਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।'' ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਬੱਟ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸੜਕਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਹੋਈ ਬੇਇੱਜਤੀ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
(ਦਾ ਹਿੰਦੂ, 8 ਫਰਵਰੀ, 2015 'ਚੋਂ ਸੰਖੇਪ ਅਨੁਵਾਦ)

''ਲੇ ਮਸ਼ਾਲੇਂ ਚਲ ਪੜੇਂ ਹੈਂ ਲੋਗ ਮੇਰੇ ਗਾਂਵ ਕੇ......''

''ਲੇ ਮਸ਼ਾਲੇਂ ਚਲ ਪੜੇਂ ਹੈਂ ਲੋਗ ਮੇਰੇ ਗਾਂਵ ਕੇ......''
ਛੱਤੀਸ਼ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦਾਂਤੇਵਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰੇਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 6 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਪੁਲਸ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹਾ ਰਹੇ ਇੱਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਥਾਣੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਪਰ ਪੁਲਸ ਵੱਲੋਂ ਉਸਦਾ ਪੋਸਟ ਮਾਰਟਮ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਾਰੇ ਗਏ ਆਦਿਵਾਸੀ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਵੱਲੋਂ ਪੁਲਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਿਖਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੁਲਸ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਪੁਲਸ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਇਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਨਕਸਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੋਨੀ ਸ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਮੱਦਦ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ। ਸੋਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰੇ ਗਏ ਆਦਿਵਾਸੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਨਾਂ 'ਤੇ ਜੂੰਅ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸਰਕੀ।
ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਪੱਚੀ ਹਜ਼ਾਰ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਦਾਂਤੇਵਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਾਰਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਆਦਿਵਾਸੀ ਔਰਤਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੈਦਲ ਮਾਰਚ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗੋਦੀ ਬੱਚੇ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਿਰਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਦੀਆਂ ਗੱਠੜੀਆਂ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸੱਠ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਲ੍ਹ ਰਾਤ ਸਭਨਾਂ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੱਟੀ ਗਈ। ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ ਫਿਰ ਮਾਰਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੋਨੀ ਸ਼ੋਰੀ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਦਾਂਤੇਵਾੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ। ਆਦਿਵਾਸੀ ਕੁਲੈਟਕਰ (ਡੀ.ਸੀ.) ਅਤੇ ਐਸ.ਪੀ. ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਲਸ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਰੋਕਣ 'ਤੇ ਤੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਇੱਕ ਜੀਪ ਸਵਾਰ ਪੁਲਸ ਵਾਲੇ ਸੋਨੀ ਸ਼ੋਰੀ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੁਲਸ ਕੈਂਪਾਂ ਕੋਲ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੁਲਸ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੁਜਾਹਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਸੋਨੀ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ ਦੀ ਮੰਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ? ਆਦਿਵਾਸੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕੇ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਜਾਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ''ਲੇ ਮਸ਼ਾਲੇ ਚਲ ਪੜੇ ਹੈਂ, ਲੋਗ ਮੇਰੇ ਗਾਂਵ ਕੇ...'' ਹੁਣ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਰੋਕਿਆਂ ਨਹੀਂ ਰੁਕਣਗੇ।
ਛੱਤੀਸ਼ਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਹਕੂਮਤ ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਕੇ ਐਨਾ ਦਹਿਸ਼ਤਜ਼ਦਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਲਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਝਪਟਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਖਿਲਾਫ ਚੂੰ-ਚਰਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਜੁਰਅੱਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਸ ਲਈ, ਪਿੰਡਾਂ ਅੰਦਰ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣ ਮਾਰਨ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟਮਾਰ ਮਚਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਕੂਮਤੀ ਬਦਮਾਸ਼ੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ਲਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਦਾਂਤੇਵਾੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰੇ। ਸੋਨੀ ਸ਼ੋਰੀ ਇਹਨਾਂ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ।
ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੈ ਗਈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁਲਸ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਾਫ਼ਲੇ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਕ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਹਿਮੇ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਲਾਠੀ ਗੋਲੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਕਦਾਚਿਤ ਰੁਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ। ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਮੂਹਰੇ ਝੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਆਖਰ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਇਹ ਲਿਖਤੀ ਮੁਆਫੀਨਾਮਾ ਦੇਣਾ ਪਿਆ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਪੁਲਸ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। ਪ੍ਰਸਾਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਤੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਆਦਿਵਾਸੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।
ਅਜੇ ਸਵੇਰਾ ਦੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਫਲੇ ਹੀ ਅੰਧੇਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੀਰਦਿਆਂ ਚਾਨਣ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਕਰਨਗੇ।
ਜਨਤਾ ਦੀ ਤਾਕਤ-ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ!
ਸਰਕਾਰੀ ਜਬਰੋ-ਜ਼ੁਲਮ-ਮੁਰਦਾਬਾਦ!
—ਹਿੰਮਾਂਸ਼ੂ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਤੋਂ (ਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮ 4.56)