1966 ਦੀ ਹੈਲਿੰਸਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਅਹਿਮ ਪਹਿਲੂ
1966 ਦੀ ਹੈਲਿੰਸਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੇ "ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਦੀ ਵਹਿਣ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਬਾਰੇ ਬਿਆਨ" ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
“ਆਰਟੀਕਲ ਨੰ. 5 (2)
(ੳ) ਖਾਸ 'ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਨਦੀ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਪੈਂਦੇ ਨਦੀ ਵਹਿਣ ਇਲਾਕੇ (ਡਰੇਨੇਜ਼ ਏਰੀਆ) ਦੇ ਰਕਬੇ ਸਮੇਤ, ਨਦੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਬਣਤਰ
(ਅ) ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਨਦੀ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਹਿੱਸੇ ਸਮੇਤ ਨਦੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਜਲ ਵਹਿਣ-ਸਥਿਤੀ (ਹਾਈਡਰੋਲੌਜੀ)-
(ੲ) ਨਦੀ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਮੌਸਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ
(ਸ) ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਰਤੋਂ ਸਮੇਤ, ਨਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਬੀਤੇ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਵਰਤੋਂ
(ਹ) ਹਰ ਨਦੀ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਲੋੜਾਂ
(ਕ) ਹਰ ਨਦੀ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜ ਵਿਚ ਨਦੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਵਸੋਂ
(ਖ) ਹਰ ਨਦੀ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਬਦਲਵੇਂ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਲਾਗਤ
(ਗ) ਹੋਰ ਜਲ ਸੋਮੇ ਹਾਸਲ ਹੋਣ ਪੱਖੋਂ ਹਾਲਤ
(ਘ) ਨਦੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਰਬਾਦੀ (ਨਸੈਸਰੀ ਵੇਸਟੇਜ) ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ
(ਙ) ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸਹਿ-ਨਦੀ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਨੰ, ਟਕਰਾਵੀਆਂ ਵਰਤੋਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਤਿਆਗ ਬਦਲੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਅਮਲੀ ਸੰਭਾਵਨਾ
(ਚ) ਸਹਿ-ਨਦੀ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਗਿਣਨਯੋਗ ਹਰਜਾ ਪਹੁੰਚਾਏ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਨਦੀ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰਨ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼
"(3) ਹਰ ਪੱਖ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਜ਼ਨ, ਹੋਰ ਪ੍ਰਸੰਗਕ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਇਸਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੈ । ਵਾਜਬ ਅਤੇ ਨਿਆਈਂ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਪੱਖ ਇਕੱਠਿਆਂ ਵਿਚਾਰੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”
ਇਹ ਉਪਰੋਕਤ ਹਵਾਲੇ ਵਿਚੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਪਰੋਕਤ ਦਰਜ ਸਾਰੇ ਪੱਖ ਸਾਂਝੇ ਨਦੀ ਖੇਤਰ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ।
ਪਰ ਇਸਦਾ ਇਹ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਨਦੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਕਿਸੇ ਮੁਲਕ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨਦੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਕਤਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਰੱਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਉੱਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਠੋਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਤ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਂਝੀ ਨਦੀ ਖੇਤਰੀ ਹੈਸੀਅਤ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਆਮ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਮਾਮਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਠੋਸ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੀ ਵਾਜਬੀਅਤ ਦੇ ਪਹਿਲੂ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਅੰਗ ਕੇ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਨਜਿੱਠੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਬੇਸਿਨ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਇਹ ਨੁਕਤੇ ਵਿਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। --0--
No comments:
Post a Comment