15) ਤਰਸੇਮ ਲੋਹੀਆਂ

ਸਾਥੀ ਤਰਸੇਮ ਲੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ

- ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ

ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਕਾਮਿਆਂ, ਦੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਇਨਕਲਾਬੀ-ਜਮਹੂਰੀ ਲਹਿਰ ਅੰਦਰ ਜਾਣੇ-ਪਹਿਚਾਣੇ ਜਨਤਕ ਆਗੂ ਤਰਸੇਮ ਲੋਹੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਜੀਵਨ ਬਹੁ-ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲਾ-ਮਿਸਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ  ਹੈ।
ਲੋਹੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਸ਼ਟਾ ਲਾਗੇ ਨੰਗਲ ਠੰਡਲ ਪਿੰਡ ’ਚ ਹੋਇਆ ਪਰ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਅੰਦਰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੋਹੀਆਂ ਕਸਬੇ ਅੰਦਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ‘ਲੋਹੀਆਂ’ ਤਰਸੇਮ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੁੜ ਗਿਆ।
ਬਿਜਲੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ, ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਰਪਣ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਤਰਸੇਮ ਲੋਹੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਮਸਤਕ ਅੰਦਰ ਨਵੇਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਹੋਇਆ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਚੌਗਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਆਰਥਕ, ਸਮਾਜਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਭੇਦ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਮਾਰਕਸੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਤ ਹੋਵੇ। ਮਾਰਕਸੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਕਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਆਪਾ ਸਮਰਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਬਿਜਲੀ ਕਾਮਿਆਂ ਅੰਦਰ ਟੈਕਨੀਕਲ ਸਰਵਿਸਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਲਾਉਣ, ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਦੀ ਪੁਤਲੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪਰਨਾਏ ਲੋਹੀਆਂ ਨੇ ਲੱਕ ਬੰਨ੍ਹਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਲਾਉਣ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਹੂ-ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਸਿੰਜਣ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅਮਲ ਰਾਹੀਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਤਬਕਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਤਰਸੇਮ ਲੋਹੀਆਂ ਨੇ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ। ਤਰਸੇਮ ਲੋਹੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ’ਚ ਬਿਜਲੀ ਕਾਮਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀਆਂ ਹਕੂਮਤਾਂ, ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ, ਜਬਰ-ਜੁਲਮ, ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਖਿਲਾਫ਼ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਪਰਚਮ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਲੜੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਬੇਹੱਦ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਮਾਣਮੱਤੀ ਹੈ।
ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਮਹੂਰੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਧਾਰੇ-ਪਸਾਰੇ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਸਿਰੜੀ ਘੋਲ ਲੜੇ। ਹਰ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਗਲਤ ਰੁਝਾਨਾਂ ਖਿਲਾਫ਼, ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਦਰੁਸਤ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਰਗ ਸੇਧ ਉੱਪਰ ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂਅ ਹੈ, ਤਰਸੇਮ ਲੋਹੀਆਂ। ਉਹਨੇ ਬਿਜਲੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦਾ ਅਖੌਤੀ ਆਗੂ ਬਣਨ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸੂਲਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਲੋਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਜਲੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਤਬਕਾਤੀ ਮੰਗਾਂ/ਮਸਲਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਬੋਧ ਸੀ ਕਿ, ‘‘ਦੋ ਢੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਵੰਡੀ, ਇੱਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ, ਇੱਕ ਜੋਕਾਂ ਦੀ’’ ਉਹ ਜਮਾਤੀ ਵੰਡ, ਜਮਾਤੀ ਦਾਬੇ, ਜਾਗੀਰੂ-ਸਾਮਰਾਜੀ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਤੋਂ ਚੇਤਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਦਰੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਮਾਜਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਹੋਕਾ ਉਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਆਮ ਮਿਹਨਤੀ, ਮਿੱਠ ਬੋਲੜਾ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਪੁੰਜ, ਘਰਾਂ-ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਓ-ਖਿਚੜੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤਰਸੇਮ ਲੋਹੀਆਂ, ਲੋਕ-ਦੁਸ਼ਮਣ ਤਾਕਤਾਂ ਲਈ ਰੋਹਲਾ ਅੰਗਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਹਿਕਦਾ ਸੂਹਾ ਗ਼ੁਲਾਬ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ 68 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜੀ ਫਰਜ਼ਾਂ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾਈ। ਹੰਗਾਮੀ ਹਾਲਤ ਹੋਵੇ, ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਹਕੂਮਤੀ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਦਾ ਦੌਰ ਹੋਵੇ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਪੁਲਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਰ ਹੋਵੇ, ਨਿੱਜੀਕਰਨ, ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ, ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਨਵੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਹੱਲਾ ਹੋਵੇ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਲੋਹੀਆਂ ਆਪਣੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਮਹੂਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪਾੜੇ ਵਿੱਚ ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਸਾਥਨ ਸੁਮਨ ਲਤਾ ਨੂੰ ਔਰਤ ਵਰਗ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰੰਗਮੰਚੀ (ਪਲਸ ਮੰਚ) ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡਟਕੇ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1991 ਨੂੰ ਸੇਵੇਵਾਲਾ ਕਾਂਡ ਵਾਪਰਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ ਨਾਟਕ ਖੇਡਦੇ ਸਮੇਂ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਕਾਤਲੀ ਗਰੋਹ ਨੇ ਅਨ੍ਹੇਵਾਹ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਵਾਛੜ ਕਰਕੇ 18 ਸਾਥੀ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸੀ ਉਸ ਮੌਕੇ ਤਰਸੇਮ ਦੀ ਸਾਥਣ ਸੁਮਨ ਲਤਾ ਮੰਚ ’ਤੇ ਸੀ।
7 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ ਲੋਕ-ਕਾਫ਼ਲੇ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਤਰਸੇਮ ਲੋਹੀਆਂ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ ਹਨ। ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਹਿੱਸੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਲੰਮਾਂ ਸਮਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਅਦਾਰਾ ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ ਬਿਜਲੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਲਹਿਰ ’ਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੀ ਜਮਹੂਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ’ਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ ਤਰਸੇਮ ਲੋਹੀਆਂ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜੇ ’ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

16) ਰਾਏਕੇ ਕਲਾਂ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ:

ਲੜਨ-ਮਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨੇ ਪੁਗਾਇਆ ਧਰਨੇ ਦਾ ਹੱਕ

- ਕਿਸਾਨ ਮੁਹਾਜ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ

ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ ਵਜੋਂ ਰਾਏਕੇ ਕਲਾਂ ’ਚ ਲੱਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ਕਿਰਤੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਜੁਝਾਰ ਲੜਨ ਤੰਤ ਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜੇ ’ਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਰੱਖਣ ਪੱਖੋਂ ਸਫ਼ਲ ਨਿੱਬੜਿਆ ਹੈ। ਨਰਮੇ ਦੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ੇ, ਬਾਸਮਤੀ ਦੀ ਲੁੱਟ ਰੁਕਵਾਉਣ, ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਪੱਖੀ ਕਰਜ਼ਾ ਕਾਨੂੰਨ, ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਵਰਗੀਆਂ ਫੌਰੀ ਤੇ ਅਹਿਮ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ’ਚ ਉੱਠਿਆ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਕਈ ਮੋੜਾਂ ਘੋੜਾਂ ਤੇ ਉਤਰਾਵਾਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ’ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ’ਚ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਹਫ਼ਤਾ ਭਰ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਰੇਲਾਂ ਦਾ ਚੱਕਾ ਜਾਮ ਕਰੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ’ਚ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਪਾਟਕਪਾਊ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਘਟਨਾ ਚੱਕਰ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਤੇ ਜਮਾਤੀ ਏਕਤਾ ਹੀ ਖ਼ਤਰੇ ਮੂੰਹ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਸਾਨ ਘੋਲ਼ ਲਈ ਫੇਟ ਦਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਘੋਲਾਂ ’ਚ ਹੰਢੀ ਵਰਤੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਸੂਝ ਬੂਝ ਅਤੇ ਢੁਕਵੀਂ ਦਾਅਪੇਚਕ ਕਾਰਗਰਤਾ ਨੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ’ਚ ਉੱਭਰ ਚੁੱਕੇ ਜਮਾਤੀ ਤਬਕਾਤੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਤਿੱਖ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਫੇਟ ਨਹੀਂ ਵੱਜਣ ਦਿੱਤੀ। ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਮੁੜ ਸੰਭਾਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਫਿਰ ਲੀਹ ਫੜ ਲਈ ਸੀ। ਬਰਨਾਲੇ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ ਹੋਈਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੈਲੀਆਂ ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਲੜਾਕੂ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦਾ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਐਲਾਨ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀਆਂ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਰੈਲੀਆਂ ’ਚ ਹੀ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ’ਚ ਬਾਦਲ ਪਿੰਡ ’ਚ ਤਿੰਨ ਰੋਜ਼ਾ ਧਰਨਾ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਕੇ 22 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 22 ਤੋਂ 24 ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਬਾਦਲ ਪਿੰਡ ’ਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਧਰਨੇ ਬਾਰੇ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸੀ ਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਕੂਮਤ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ  ਰਾਹਾਂ
’ਚ ਨਾਕੇ ਲਗਾ ਕੇ ਧਰਨਾ ਅਸਫ਼ਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ’ਤੇ ਚੱਲੇਗੀ। ਧਰਨਾ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹਰ ਹਾਲ ਪੁਗਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਬੀ. ਕੇ. ਯੂ. ਏਕਤਾ (ਉਗਰਾਹਾਂ) ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਦਲ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਰਾਏਕੇ ਕਲਾਂ ਜਾ ਕੇ ਡਟਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਕਿ 22 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਬਾਦਲ ਵੱਲ ਤੁਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। 19-20 ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਸਰਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਲਗਭਗ 2 ਵਜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ ਰਾਏਕੇ ਕਲਾਂ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। 5 ਵਜੇ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਪੁੱਜ ਗਏ। ਹਕੂਮਤੀ ਗਿਣਤੀਆਂ ਉਲਟ ਗਈਆਂ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਛਾਪੇ ਮਾਰ ਕੇ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਗੂ, ਕਾਰਕੁੰਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਧਰਨੇ ਵੱਲ ਤੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹਾਂ ’ਚ ਰੋਕ ਕੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਦਰਜਨਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਤੱਕ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ, ਪਿੰਡ ’ਚ ਫਲੈਗ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਪੀਕਰ ਲੈ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲ਼ੀਆਂ ’ਚ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਕੇ ਦਿੱਤੇ, ਪਿੰਡ ’ਚ ਲਗਭਗ 800 ਪੁਲਸ ਕਰਮੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਛਾਉਣੀ ’ਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚੋਂ ਆਉਂਦਾ ਲੰਗਰ ਰੋਕਿਆ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤੋਰਾ ਫੇਰਾ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੇ ਯਤਨ ਜੁਝਾਰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਨਾ ਪਸਤ ਕਰ ਸਕੇ ਤਾਂ ਪੁਲਸ ਦੀ ਗੱਡੀ ਗੇਟ ਮੂਹਰੇ ਲਾ ਲਈ, ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜ ਲਿਆ। ਗਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ’ਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਰ ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦ੍ਰਿੜ ਸਨ। ਇਹ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦਾ ਉਹ ਪੂਰ ਸੀ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਵਰ੍ਹਦੇ ਬਰੂਦ ’ਚੋਂ ਗੁਜਰਿਆ ਹੈ, ਡਾਂਗਾਂ ਪਿੰਡਿਆਂ ਤੇ ਝੱਲੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੀ ਪੁਲਸ ਹਮਲੇ ਦਾ ਡਟਵਾਂ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਾ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ’ਚੋਂ ਐਲਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਪੁਲਸ ਸਾਡੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘਕੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਵੜੇਗੀ। ਗੇਟਾਂ ਤੇ ਵਲੰਟੀਅਰ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਜੁਝਾਰ ਜਨਤਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ’ਤੇ ਡਟ ਗਈ ਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਗੇਟਾਂ ’ਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਜੱਥੇ ਡਟ ਗਏ। ਸਪੀਕਰ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਹੋਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਿੰਡ ’ਚੋਂ ਲੋਕ ਡਾਂਗਾ ਲੈ ਕੇ ਪੁੱਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਲੜਨ ਮਰਨ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰੌਂਅ ਤੇ ਇਰਾਦਾ ਭਾਂਪ ਕੇ ਹੀ ਪੁਲਿਸ ਪਿੱਛੇ ਹਟੀ। ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਜਨਤਾ ਵੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਵੀ ਰਾਤ ਭਰ ਛੱਤਾਂ ’ਤੇ ਧੂਣੀਆਂ ਲਾ ਕੇ ਡਟੇ ਰਹੇ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹਕੂਮਤ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਆਈ। ਗੱਲਬਾਤ ’ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਕਈ ਚਾਲਾਂ ਚੱਲੀਆਂ ਤਾਂ ਕਿ ਧਰਨਾ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਤੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲੋਂ ਰਾਬਤਾ ਤੋੜ ਕੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਸ਼ਤਰੰਜੀ ਚਾਲਾਂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਈਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਭਰ ’ਚੋਂ ਫੜੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਫੌਰੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਤੇ ਪਿੰਡ ’ਚ ਧਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਇਆ। ਪਿੰਡ ’ਚੋਂ ਪੁਲਸ ਨਫ਼ਰੀ ਘਟਾਈ ਗਈ। ਇਉਂ ਪੁਲਸ ਨਾਲ ਖਹਿ ਭਿੜ ਕੇ ਲਗਾਏ ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਮੁੜ ਉਘਾੜ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹੱਕ ਮਿਲਣੇ ਤਾਂ ਦੂਰ, ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਜਮਹੂਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪੁਗਾਉਣ ਲਈ ਮਰਨ ਮਾਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਾ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ 7-8 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ’ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋਸ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਬੈਠਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
22 ਤਰੀਕ ਤੋਂ ਬਾਕੀ ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਪੂਰੇ 8 ਦਿਨ ਚੱਲੇ ਇਸ ਧਰਨੇ ਦੌਰਾਨ ਸਰਦੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਖਰਲੀ ਠੰਢ ਪਈ ਜੀਹਨੇ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਚੇਤਨ ਪਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ’ਤੇ ਕੁਝ ਅਸਰ ਵੀ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਕਸਰ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਘੋਲ ਅਮਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਰੜ੍ਹੇ ਤਪੇ ਜੁਝਾਰਾਂ ਦੇ ਹੰਭਲੇ ਨੇ ਦੂਰ ਕੀਤਾ। ਧਰਨੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੋਲ਼ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬੀਮਾਰ ਹੋਣ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਜਾਨ ਕੁੜਿੱਕੀ ’ਚੋਂ ਛੁੱਟ ਜਾਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਸਾਰ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਜੇਕਰ ਵਫ਼ਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੁੜ ਬਾਦਲ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਧਰਨੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਜੋ ਹਮਾਇਤ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਮਿਸਾਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਅਮਲੀ ਹਮਾਇਤ ਨੇ ਘੋਲ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ’ਚ ਡਟੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਣ-ਸਵਾਇਆ ਕੀਤਾ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਕਿਸਾਨ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਝੂਣੇ ਗਏ ਤੇ ਲਗਭਗ ਸਭਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਸਾਂਝੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਾਡਾ ਪਿੰਡ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੁਝਾਰ ਕਿਸਾਨ ਕਾਫ਼ਲੇ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਅਪਣੱਤ ਤੇ ਲਗਾਅ ਕਿਸੇ ਸਧਾਰਨ ਪ੍ਰਹੁਣਾਚਾਰੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਝੱਲ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ਭੂਮਿਕਾ ਇਹ ਤੱਥ ਮੁੜ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਡੂੰਘੇ ਖੇਤੀ ਸੰਕਟ ’ਚ ਫਸੇ ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਧੜੱਲੇ ਦੇ ਪੈਂਤੜੇ ਤੋਂ ਜੂਝਣ ਲਈ ਰਾਹ ਤਲਾਸ਼ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਜੁਝਾਰ ਕਣ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਥਾਹ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਅਹੁਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਏਕੇ ਕਲਾਂ ’ਚ ਡਟੇ ਜੁਝਾਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਇਰਾਦੇ ਇਹ ਬੁੱਝਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ ਕਿ ਘੋਲ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ-ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਹਨ। ਏਸੇ ਲੰਮੇ ਤੇ ਲਮਕਵੇਂ ਅਮਲ ’ਚ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਗ•ਾਰੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ’ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਆਸਾਂ ਨੂੰ। ਇਸ ਲਈ ਧੜੱਲੇ ਦੇ ਪੈਂਤੜੇ ਤੋਂ ਜਦੋਜਹਿਦ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਰ ਹੇਠਲੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣ ਜਗਾਉਣ ਤੇ ਤਾਣ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ। ਇਹੀ ਪਰਤਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਘੋਲ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਗਾਸਾ ਹੀ ਘੋਲ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੇਸ਼ਕਦਮੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਇਸ 8 ਦਿਨਾਂ ਧਰਨੇ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਕੂਮਤ ਸਿਆਸੀ ਹਰਜ਼ਾ ਝੱਲ ਕੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗੂਣੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਘੇਸਲ ਮਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੇ ਜਮਾਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਪੁਗਾਉਣ ਦੀ ਉੱਘੜਵੀਂ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਏਕਤਾ (ਉਗਰਾਹਾਂ) ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਵੱਲੋਂ ਸੰਗਤ ਤੇ ਲੰਬੀ ਬਲਾਕਾਂ ’ਚ ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਜਨਤਕ ਰੈਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘੋਲ਼ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੇ ਸਬਕਾਂ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚੋਂ ਪੁੱਜਦੀ ਰਹੀ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲਿਆ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦਾ ਇਹ ਦੌਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਕਰਨ ਪੱਖੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਵਾਹ ’ਚ ਆਈਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜੁਝਾਰ ਕਿਸਾਨ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕਰਨ ਦਾ ਗੇੜ ਚਲਾਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਤਿੱਖੇ ਘੋਲ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਧਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਜਚਵੀਂ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਏਸੇ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਹੀ 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਔਰਤ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਤਖ਼ਤੂਪੁਰਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਸੀ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ‘ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਤੀ  ਔਰਤ ਮੁਕਤੀ’ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕਰਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਉਗਾਸਾ ਦੇਣ ਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰੇ ਲਈ ਘੋਲ਼ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਉਭਾਰਨ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਨੁਕਤਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਚੇਤਨਾ ਸਰਗਰਮੀ ਤੇ ਲਾਮਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਘੋਲ ’ਚ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਫੂਕਣ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਾਧਨ ਬਣਨਾ ਹੈ।
ਜਦੋਜਹਿਦ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਹਰ ਘੋਲ਼ ਗੇੜ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੋਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਰ ਐਕਸ਼ਨ ਤੇ ਘੋਲ ਪੜਾਅ ਇਸ ਪੋਲ ’ਚ ਅਗਲੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਚਿਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਪੋਲ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਸੀ ਕੀਮਤ ਵਸੂਲ ਕੇ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਸਿਆਸੀ ਸਰਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਘੋਲ ਐਕਸ਼ਨ ਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ ਇਉਂ ਦੇਖਿਆਂ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸਿਆਸੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਏਸ ਪੱਖੋਂ ਰਾਏਕੇ ਕਲਾਂ ਮੋਰਚਾ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਨ।

17) ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਚੋਣ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨ ਮੁੱਦੇ

ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਮਨੀ ਚੋਣ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗੂੰਜ

ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਜ਼ਿਮਨੀ ਚੋਣ ਦੌਰਨ ਭਖੇ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਪਿੜ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਦਰਮਿਆਨ ਕਿਸਾਨ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪਾਟਕ ਪਾਊ ਤੇ ਭਰਮਾਊ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਹਥਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ’ਤੇ ਖਰੀ ਤਬਕਾਤੀ ਏਕਤਾ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਪੈਂਤੜਾ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ। ਹਾਕਮ ਧਿਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਕਿਸਾਨ ਰੋਹ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਪਨੂੰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਲੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਫੌਰੀ ਤੇ ਅਹਿਮ ਕਿਸਾਨ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹਲਕੇ ’ਚ 4 ਦਿਨ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਘੋਲ ਸਰਗਰਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤੇ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਬਾਦਲ ਹਕੂਮਤ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਕਰਜ਼ਾ ਰਾਹਤ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕਰਵਾਉਣ, ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ, ਕਾਲਾ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਫੁਰਮਾਨ ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣ, ਫ਼ਸਲੀ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ, ਕਿਸਾਨਾਂ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹੇ ਕਰਜ਼ੇ ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣ ਤੇ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਵਡੇਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਟਾਹਲੀ ਤੇ ਬਸਤੀ ਨਾਮਦੇਵ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਉਜਾੜਾ ਫੌਰੀ ਬੰਦ ਕਰਵਾਉਣ, ਬਹਿਕਾਂ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਨੂੰ 24 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾਉਣ, 21 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਚੀਫ਼ ਦਫ਼ਤਰ ਪਾਵਰਕਾਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾਉਣ, ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਸਿਰ ਪਾਏ ਝੂਠੇ ਕੇਸ ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣ ਤੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲਗਵਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਫੌਰੀ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਲਾਕੇ ਭਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਲਾਮਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 6 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਐਸ. ਡੀ. ਐਮ. ਦਫ਼ਤਰ ਅੱਗੇ ਧਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਭਰ ’ਚੋਂ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਸਾਨ ਪੁੱਜੇ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕਸਬੇ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਰੋਹ ਭਰਪੂਰ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਿਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਨੇ ਹਲਕੇ ਦੇ ਲਗਭਗ 4 ਦਰਜਨ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਜੱਥਾ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਬਾਦਲ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਦੋਖੀ ਚਿਹਰਾ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ’ਚ ਰੈਲੀ ਕਰ ਰਹੇ ਅਕਾਲੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾ ਦੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਝੜਪ ਹੁੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਬਚੀ। ਅਕਾਲੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਹਾਰ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ’ਚ ਰੋਹ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਰਬਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਦਬਾਅ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਾਝੇ ਤੇ ਦੁਆਬੇ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਪੁਲ ਨੂੰ ਜਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੁਪਹਿਰੇ ਇੱਕ ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਾਮ ਸ਼ਾਮ 6.30 ਵਜੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਆਖਰ ਨੂੰ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਏ. ਡੀ. ਸੀ. ਨੇ ਆਪ ਆ ਕੇ 18 ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗ ਤਹਿ ਕਰਵਾਈ ਤਾਂ ਜਾਮ ਖੋਹਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜਿੱਥੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਮੰਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਾਦਲ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਉਘਾੜਿਆ ਉੱਥੇ ਬਾਦਲ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਫੈਲਾਏ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਧੱਕੜ ਜਾਬਰ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਪਾਜ ਉਘੇੜਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਵੱਈਏ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ  ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਉਭਾਰੀ ਗਈ।
ਇਸ ਚਾਰ ਦਿਨ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਰਗਰਮੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਖਿਲਾਫ਼ ਫੈਲੇ ਰੋਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੂੰਹਾਂ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਭਟਕਾਊ ਵੋਟ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਮ ਰੌਲੇ ਦੌਰਾਨ ਹਕੀਕੀ ਤਬਕਾਤੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ’ਚ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਘਿਰੀ ਹਕੂਮਤ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਾ ਢੁੱਕਵਾਂ ਲਾਹਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਆਪਕ ਕਿਸਾਨ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵਾਲੀ ਇਸ ਘੋਲ਼ ਸਰਗਰਮੀ ਨੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨ ਘੋਲ ਦਾ ਵੇਗ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ’ਚ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਮਾਲਵੇ ’ਚ ਲੱਗੇ ਰਾਏਕੇ ਕਲਾਂ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਝੇ ’ਚ ਉੱਚੀ ਹੋਈ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨੂੰ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਜਬੂਰਨ ਰਾਏਕੇ ਕਲਾਂ ’ਚ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 18 ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਨੀ ਪਈ।
ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿਮਨੀ ਚੋਣ ਅੰਦਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਿਸਾਨ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਡਟਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਜਥੇਬੰਦੀ ਲਈ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਸਿਆਸਤ ’ਚ ਕੁਰਸੀ ਲਈ ਖਹਿ ਖਿੰਝ ਦਰਮਿਆਨ ਅਜਿਹੇ ਸੱਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਜਨਤਾ ਅੰਦਰ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਕਿਰਦਾਰ ਬਾਰੇ ਸ਼ੰਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ/ਧੜੇ ਦੇ ਰੋਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਗੰਧਲਾਉਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੌੜੇ ਹਿਤਾਂ ’ਚ ਭੁਗਤਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਦਲ ਬਦਲ ਕੇ ਸੱਤ•ਾ ’ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਇਹਨਾਂ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਧੜਿਆਂ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਦੁਸ਼ਮਣਾਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਸੱਦਾ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਧੁੰਦਲੀ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

18) ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲ ਧਰਨੇ

ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲ ਧਰਨੇ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਧਰਨੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

- ਲਛਮਣ ਸੇਵੇਵਾਲਾ

ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਵੱਲੋਂ ਪਲਾਟਾਂ, ਕਰਜਾ ਮੁਆਫੀ, ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜਾ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦੇਣ, ਨਰਮਾ ਖਰਬੇ ਕਾਰਨ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੇ ਰੁਜਗਾਰ ਉਜਾੜੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੇ 64 ਕਰੋੜ 40 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਾਉੰਣ, ਪੰਚਾਇਤੀ ਜਮੀਨਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਜਮੀਨ ਆਮ ਪੰਚਾਇਤੀ ਠੇਕੇ ਦੇ ਤੀਜਾ ਰੇਟ ’ਤੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ , ਤਿੱਖੇ ਜਮੀਨੀ ਸੁਧਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ, ਮਨਰੇਗਾ, ਆਟਾ-ਦਾਲ, ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਬਿੱਲਾਂ ਦੇ ਬਕਾਏ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੇ ਕਾਲਾ ਕਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕਰਨਅ ਆਦਿ ਮੰਨੀਆਂ, ਭਖਦੀਆਂ ਤੇ ਅਹਿਮ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ 15,16 ਤੇ 17 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਫਤਰਾਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਰੋਜਾ ਧਰਨੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਬਠਿੰਡਾ, ਮੁਕਤਸਰ, ਫਾਜਿਲਕਾ, ਫਿਰੋਜਪੁਰ, ਮੋਗਾ, ਤਰਨਤਾਰਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਪਠਾਨਕੋਟ, ਜਲੰਧਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਨਵਾਂ-ਸ਼ਹਿਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪਟਿਆਲਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਸੰਗਰੂਰ, ਮਾਨਸਾ,  ਬਰਨਾਲਾ, ਰੋਪੜ ਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਸਮੇਤ 20 ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ’ਚ 48 ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਰਨੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ 16 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਐਸੱ.ਡੀ.ਐਮ. ਦਫਤਰ ਅੱਗੇ ਧਰਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹਾਜੀ ਰਤਨ ’ਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸੈਂਕੜੇ ਮਰਦ ਔਰਤਾਂ ਜਦੋਂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਤਾਂ ਭਾਰੀ ਪੁਲਿਸ ਨਫਰੀ  ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਕਾਫਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਾਂ ਲਾ ਕੇ ਰਸਤੇ ’ਚ ਹੀ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰੋਹ ’ਚ ਆਏ ਮਰਦ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੇਸ ਰੈਲੀ ਤੇ ਧਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
 ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਗੈਰ-ਜੱਥੇਬੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾਂ ਕੁ ਹਿੱਸਾ ਜੱਥੇਬੰਦ ਵੁੀ ਹੈ ਉਹ ਵੂੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਬਣਦਾ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਹਿਸੀਲ ਦਫਤਰਾਂ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੇ ਧਰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਸਾਂਝੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਕੱਠਾਂ ’ਚ ਵੀ ਵਧਾਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਥੇ 48 ਤਹਿਸੀਲਾਂ ’ਚ ਧਰਨੇ ਲੱਗਣਾ ਵੀ ਹੌਂਸਲੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਾਂਝੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ ਹੁਣ ਇਹ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ 15 ਤੋਂ17 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਚੰਡੀਗ•ੜ ’ਚ ਤਿੰਨ ਰੋਜਾ ਲਗਾਤਾਰ ਧਰਨਾ ਦੇਣ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਗ ਵਜੋਂ 25 ਹਜਾਰ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕੰਧ ਪੇਸਟਰ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਚਿੱਟੇ ਮੱਛਰ ਦੀ ਮਾਰ ---ਖੇਤ ਮਜਦੂਰਾਂ ’ਤੇ ਅਸਰ  ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ

    ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਵੱਲੋਂ ਲੰਬੀ ਹਲਕੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਿੰਘੇਵਾਲਾ, ਫਤੂਹੀਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਾਦਲ ਪਿੰਡ’ਚੋਂ ਚਿੱਟੇ ਮੱਛਰ ਕਾਰਨ ਤਬਾਹ ਹੋਏ ਨਰਮੇ ਕਾਰਨ ਖੇਤ ਮਜਦੂਰਾਂ ’ਤੇ ਅਸਰ ਸਬੰਧੀ ਘਰ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਸਰਵੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ
--ਇੱਕ ਮਜਦੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਜੋ ਨਰਮੇ ਦਾ ਸੀਜਨ ਲਾ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਇੱਕ  ਕਮਰੇ ਦੀ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਛੱਤ ਪਾਉਣ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਸੀ ਨੂੰ ਨਰਮੇ ਦਾ ਸੀਜਨ ਮਰ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਉਲਟਾ  ਛੱਤ ’ਚੋਂ ਲੱਥਾ ਗਾਡਰ ਵੀ ਵੇਚਣਾ ਪੈ ਗਿਆ
--ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਜਰੂਰੀ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਪੱਖਾ ਤੇ ਕੂਲਰ ਵੇਚਣ ਪੈਗਏ  ਜਦ ਕਿ ਕੁਝ ਘਰਾਂ ਨੇ ਕੁਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵੇਚ ਕੇ ਡੰਗ ਟਪਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ
--ਜਿਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ’ਚ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ  ਕੋਈ ਗਹਿਣਾ- ਗੱਟਾ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਵਿਕ ਗਿਆ ਜਾਂ ਗਹਿਣੇ ਧਰਨਾ ਪੈ ਗਿਆ
--ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਕਿੰਨੂੰਆਂ ਦੀ ਤੁੜਵਾਈ ਵਾਸਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦਿਹਾੜੀ ਜੋ 200 ਰੁਪਏ ਸੀ  ਇਸ ਵਾਰ 150 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਆ ਡਿੱਗੀ ਅਤੇ ਤੁੜਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਅੱਧ ਕਿਨੂੰ ਖਾ ਲੈਣ ’ਤੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਮੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

19) ਲੁਧਿਆਣਾ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ:

ਪ੍ਰੋ. ਸਾਈਂਬਾਬਾ ਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ ਦੇ ਹੱਕ ’ਚ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ

- ਐਨ. ਕੇ. ਜੀਤ

ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਗਰੀਨ ਹੰਟ ਵਿਰੋਧੀ ਜਮਹੂਰੀ ਫਰੰਟ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਅਖੀਰਲੇ ਦਿਨੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ  ਡਾ. ਜੀ. ਐਨ. ਸਾਈਂਬਾਬਾ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਰੱਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ’ਚ ਸੁੱਟਣ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਿਕਾ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ‘‘ਆਊਟਲੁੱਕ’’ ਰਸਾਲੇ ’ਚ ਛਪੇ ਲੇਖ ‘‘ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ’’ ਲਈ ਅਦਾਲਤੀ ਤੌਹੀਨ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨਵੇਂ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ  ‘‘ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ  2014’’, ਵਿਰੁੱਧ ਭਰਵੀਂ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕਈ ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ।
ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ’ਚ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬਨ੍ਹਦਿਆਂ, ਜਮਹੂਰੀ ਫਰੰਟ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਨੇ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਪੁਲਸ ਵੱਲੋਂ ਡਾ. ਸਾਈਂਬਾਬਾ ਦੀ ਬਦਨਾਮ ‘‘ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ’’ (ਯੂ. ਏ. ਪੀ. ਏ.) ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਝੂਠੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰਕ ਪੱਖੋਂ 90 ੍ਰਫ਼ੀਸਦੀ ਨਕਾਰਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਨੂੰ ਨਾਗਪੁਰ ਦੀ ਅੰਡਾਕਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣਾ, ਉਸਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਵਾਉਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ’ਚ ਧੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਬਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਸਹਿਤ ਦੱਸਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁਲਕ ਭਰ ’ਚ ਸਿਰਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲੋਕ-ਦੋਖੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਨੂੰ ਮੁਜਰਮਾਨਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਖਤਰਿਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਂਦਿਆਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜਾਰਥੀ ਰੋਹਿਤ ਵੇਮੁਲਾ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਭਾਜਪਾਈ ਹਾਕਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨਵੇਂ ਕਾਲ਼ੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ।
ਡਾ. ਸਾਈਂਬਾਬਾ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵਸੰਥਾ ਨੇ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ’ਚ ਬੋਲਿਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ’ਚ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਮੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਜਲ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖੋਹ ਕੇ ਬਹੁਕੌਮੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਜਬਰ ਢਾਹੁਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਜਬਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਨਿਹਚਾ ਦੁਹਰਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘‘ਸਾਡੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਜੇਤੂ ਹੋਣਗੇ, ਲੋਕ-ਦੋਖੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਂਜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।’’
ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ’ਚ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ‘‘ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਕਮੇਟੀ’’ ਦੇ ਆਗੂ ਐਸ. ਏ. ਆਰ. ਗਿਲਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਡਰ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣਾ ਮੁਬਾਰਕ ਕਦਮ ਹੈ। ਜਮਹੂਰੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ’ਤੇ ਚੌਤਰਫ਼ਾ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਜਿਸਮ ਦਾਗ਼ਦਾਰ ਹੈ, ਬਦਨ ਪੇ ਹਰ ਜਗ•ਾ ਜ਼ਖਮ ਹੈਂ, ਫਾਹਾ ਰੱਖੂੰ ਤੋ ਕਹਾਂ ਰੱਖੂੰ?’’ ‘‘ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ’’ ਅਸਲ ’ਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਦ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਦਾਲਤਾਂ ਸੱਚ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਵੇਲਾ ਹੈ ਡਰ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ’ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦਾ, ਸੱਚ ਕਹਿਣ ਦਾ ਜੇਰਾ ਕਰਨ ਦਾ, ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੱਲਣ ਦਾ, ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜਬਰ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਦੋਖੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਂਜ ਦੇਣ ਦਾ।
ਜਮਹੂਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਭਾ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਪ੍ਰੋ. ਜਗਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਨ ’ਚ ਪ੍ਰੋ. ਗਿਲਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵਸੰਥਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦੁਆਇਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਪਸੰਦ ਲੋਕ, ਡਾ. ਸਾਈਂਬਾਬਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਕਾਲ਼ੇ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ’ਚ ਮੋਹਰੀ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਨਗੇ।
ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਮਤੇ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਈਂਬਾਬਾ ਦੀ ਰਿਹਾਈ, ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਗਰੀਨ ਹੰਟ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਰ ਲੋਕ  ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਬਰ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ, ਸਾਰੇ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ, ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਹਿੰਦੂ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ’ਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦਲਿਤ ਖੋਜਾਰਥੀ ਰੋਹਿਤ ਵੇਮੁਲਾ ਨੂੰ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ, ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕੀ ਸੰਘਰਸ਼ ’ਤੇ ਜਬਰ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਪੰਜਾਬ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ-2014 ਰੱਦ ਕਰਨ, ਲੇਖਿਕਾ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਅਦਾਲਤੀ ਹੱਤਕ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਵਾਪਸ ਲਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਈ. ਪੀ. ਸੀ. ਦੀ ਧਾਰਾ 295-ਏ ਤਹਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਦ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਮੰਗਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

20) ਲੁਧਿਆਣਾ:

ਫੈਕਟਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਏਕੇ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਜਿੱਤ

- ਹਰਜਿੰਦਰ

ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੀ ਇੱਕ ਦਰਮਿਆਨੀ ਸਾਈਕਲ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਮੋਲਡਰ ਐਂਡ ਸਟੀਲ ਵਰਕਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਆਪਣੇ ਏਕੇ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਜ਼ੋਰ 3-4 ਵਾਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਠੱਪ ਕਰਕੇ, ਮਾਲਕ/ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਝ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦੀ ਆੜ ’ਚ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਕੀਤੀ ਬੇ-ਕਿਰਕ ਲੁੱਟ, ਜਬਰ, ਛਾਂਟੀਆਂ ਤੇ ਹੱਕਾਂ ’ਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਡਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਈਕਲ ਇੰਡਸਟਰੀ ਸਾਈਕਲ ਹੱਬ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 350 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਰਤੀ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਈ. ਐਸ. ਆਈ. ਪ੍ਰਾਵੀਡੈਂਟ ਫੰਡ ਆਦਿ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਪਿਛਲੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਛੋਟੇ ਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਫੈਕਟਰੀ ਮਾਲਕਾਂ/ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦੀ ਆੜ ਹੇਠ ਇਸਦਾ ਬੋਝ ਕਿਰਤੀਆਂ ’ਤੇ ਲੱਦਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿਸਦੀ ਬਦੌਲਤ ਕਈ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਗੂਣੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦੇ ਕੇ ਵਿਤੋਂ ਬਾਹਰਾ ਕੰਮ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੇਬਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰੇਆਮ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੈਲਪਰ ਨੂੰ ਬਣਦੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ 6853/- ਰੁ. ਦੀ ਬਜਾਏ 6200/- ਰੁ. ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 2 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਾਲਾਨਾ ਤਰੱਕੀ, ਬੋਨਸ ਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਵੀ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉੱਪਰੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਣ ਲਈ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਬਣਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਛੁੱਟੀ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਰਵਿਸ ’ਚ ਬਰੇਕ ਪਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਪਿਛਲੀ ਸਰਵਿਸ/ਗਰੈਚੁਇਟੀ ਵਗੈਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਸੁੰਗੜਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਮਾਨਵੀ ਵਿਹਾਰ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉੱਥੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਰੋਹ ਵੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਖਰੀ ਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਦੀ ਘਾਟ ਰੜਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਫੈਕਟਰੀ ’ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੋ ਵਾਰ ਹੜਤਾਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਕਦੇ ਇੰਟਕ ਤੇ ਕਦੇ ਸੀਟੂ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਦੀ ਗਦਾਰੀ ਕਰਕੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ 10-12 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਈਕਲ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਘੋਲ ਦੇ ਉਭਾਰ ਸਮੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ’ਚ ਇਹ ਫੈਕਟਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵੀ ਸਨ।
ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ’ਚ ਫੈਕਟਰੀ ਅੰਦਰਲੇ ਕੁੱਝ ਸੁਲਝੇ ਹੋਏ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੇ ਮੋਲਡਰ ਐਂਡ ਸਟੀਲ ਵਰਕਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਮੁੱਢਲੇ ਸੰਪਰਕ ਹੋਏ ਨੂੰ ਅਜੇ ਮਸੀਂ ਹਫ਼ਤਾ ਹੀ ਬੀਤਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਾਲਕ/ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ 30 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਡਿਊਟੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਨਵਾਂ ਫੁਰਮਾਨ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਤਨਖਾਹ ਸਿਸਟਮ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਪੀਸ ਰੇਟ ਘਟਾਕੇ, ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਧਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਧੱਕੜ ਫੁਰਮਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਮੂਹ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਸ਼ਾਮ ਫੈਕਟਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਮੋਲਡਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਮੂਹ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਹੋਈ ਇਕੱਤਰਤਾ ’ਚ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਧੱਕੜ ਫੁਰਮਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਫੈਕਟਰੀ ਗੇਟ ਅੱਗੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਠੱਪ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਇਸ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮਾਰੂ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੋਨਸ, ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੇ ਬਕਾਏ ਪੈਸੇ, ਤਰੱਕੀ ਆਦਿ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਉਠਾਈ ਜਾਵੇ। ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਘੋਲ਼ ਲੜਨ ਲਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਫੈਕਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਆਗੂ ਗੁਲੀ ਬਣਾਉਣ ’ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੋਏ ਫੈਸਲੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਮੂਹ ਕਾਰੀਗਰ ਕੰਮ ’ਤੇ ਗਏ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਮਸ਼ੀਨ ਨਾ ਚਲਾਈ। ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ, ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਮਾਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿੱਦੜ ਧਮਕੀਆਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਾ ਆਈਆਂ। ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੁਲਝੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਬੇਖੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰਾਰੇ ਸੁਆਲ ਜਵਾਬ ਕੀਤੇ। ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਰੋਹ ਤੇ ਏਕੇ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਨੂੰ ਝੁਕਣਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਪੀਸਰੇਟ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਤਨਖਾਹ ਸਿਸਟਮ ਚਾਲੂ ਰੱਖਣ ਤੇ ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ 1 ਸਾਲ ਦਾ ਬੋਨਸ ਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਮਗਰੋਂ ਜੇਤੂ ਰੌਂਅ ’ਚ ਉਤਾਪਦਨ ਚਾਲੂ ਹੋਇਆ।
ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਬੋਨਸ, ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਨੇ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਤੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਅ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੁੱਝ ਮੋਹਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੋ ਵਾਰ ਸੰਖੇਪ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਠੱਪ ਕਰਕੇ ਨਾਕਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਜਮਾਤੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ। ਦਸੰਬਰ ’ਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫੈਕਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ’ਤੇ ਡਿਊਟੀ ’ਤੇ ਨਾ ਰੱਖਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ’ਚ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਠੱਪ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮਾਲਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫੈਕਟਰੀ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁਲਸ ਬੁਲਾ ਕੇ ਡਰਾਉਣ ਧਮਕਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰਕੇ ਵਰਕਰ ਨੂੰ ਕੰਮ ’ਤੇ ਬਹਾਲ ਤਾਂ ਕਰਵਾਇਆ ਹੀ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਘਟਾਈਆਂ ਉਜਰਤਾਂ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਉਭਾਰੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 1000/- ਰੁ. ਹਰ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ’ਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਰਗਰਮੀ ਸਦਕਾ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਦਾਬਾ ਘਟਿਆ ਹੈ, ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਫੈਕਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਮਾਲਕ/ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਤੋਂ ਏਕੇ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਬਦੌਲਤ ਪੇ ਸਲਿੱਪ ’ਤੇ ਵਰਕਰ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਰੀਗਰ ਦੀ ਕੰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਛਪਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰੀਗਰ ਦੇ ਕੰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ’ਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਚਾਣ-ਪੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਰੱਖੀ ਹੈ ਤੇ ਤਨਖਾਹ ਸਕੇਲ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਮੰਗਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੋਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਭਾਵੇਂ ਫੈਕਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਮੋਲਡਰ ਐਂਡ ਸਟੀਲ ਵਰਕਰਜ਼ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਸਹੀ ਨੀਤੀਆਂ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਬੱਝਿਆ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ’ਚ ਭੁਗਤਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪਾਂ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫੈਕਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਆਗੂ ਗੁਲੀ ਤੇ ਸਮੂਹ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਕ/ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵੱਲੋਂ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਤੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ’ਚ ਲੜਾਉਣ, ਭੜਕਾਉਣ, ਫੁੱਟ-ਪਾਉਣ, ਵਰਕਰ ਏਕੇ ਨੂੰ ਤੋੜਨ, ਡਰਾਉਣ-ਧਮਕਾਉਣ ਤੇ ਲਾਲਚ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਚਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਕੇ, ਬੇਸਿਕ ਪੇ ਸਕੇਲ, ਹਾਊਸ ਰੈਂਟ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਭੱਤਾ, ਸਫ਼ਰ ਭੱਤਾ, ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮੌਕੇ ਵਜ਼ੀਫੇ ਆਦਿ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੇਬਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤੇ ਕਿਰਤ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਘੋਲਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ, ਯੂਨੀਅਨ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਜਮਹੂਰੀ ਹੱਕਾਂ ’ਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਛਾਪਿਆਂ/ਕਾਲ਼ੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਾਂਝੀ ਲੜਾਈ ’ਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

21) ਸ਼ਹੀਦ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਤਖਤੂਪੁਰਾ ਦੀ ਬਰਸੀ ’ਤੇ:

ਸ਼ਹੀਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ

- ਡਾ. ਜਗਮੋਹਣ ਸਿੰਘ

20 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਤਖਤੂਪੁਰਾ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਬਰਸੀ ’ਤੇ ਤਖਤੂਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਲਾਟ ਅਤੇ ਹਾਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਗਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯਨੀਅਨ ਏਕਤਾ (ਉਗਰਾਹਾਂ) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਲਹਿਰਾਉਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਹੇਠ ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮਰਦਾਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵਾਲੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਪਰ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਛੱਬ ਸੀ ਜੋ ਸਭਨਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ-ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਯਾਦ ’ਚ ਵਾਰ ਵਾਰ  ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਛਲਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਜਜਬਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਰੰਗਾਂ ਛੇੜਦੀ ਰਹੀ।
ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਏਕਤਾ (ਉਗਰਾਹਾਂ) ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਗਰਾਹਾਂ ਨੇ, ‘‘ਸ਼ਹੀਦ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਅਮਰ ਰਹੇ’’, ‘‘ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਤੇ -ਪਹਿਰਾ ਦਿਆਂਗੇ ਠੋਕ ਕੇ’’, ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬ ਜਿੰਦਾਬਾਦ’’ ਦੇ ਗੂੰਜਦੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਹੇਠ ਉਦਘਾਟਨੀ ਰਿਬਨ ਕੱਟਿਆ, ਯਾਦਗਾਰੀ ਲਾਟ ’ਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ’ਚ ਖੜੇ• ਹੋ ਕੇ 2 ਮਿੰਟ ਦੇ ਮੌਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਆਬਾਦਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਸਾਰਨ ਦੇ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ’ਚ ਜੁਟੇ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਲੋਪੋ ਕੇ ਦੇ ਭੋਂਇੰ-ਮਾਫੀਆ ਗਰੋਹ ਹੱਥੋਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਪਹਿਲੇ ਪਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਮਿਲਣੀ ਨੂੰ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਕੇ ਸਭਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸੂਬਾ ਕਮੇਟੀ ਅੰਦਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੋਲ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦਿਆਂ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ,‘‘ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਸਿਰਫ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਆਗੂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਹ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚੋਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤ ਇਸ ਦਾ ਜਿਉਂਦਾ ਜਾਗਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ।’’ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਗਰਜਵਾਂ ਪਰ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਐਲਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ,‘‘ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਕੇ
ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ’ਤੇ ਖਾਧੀ ਕਸਮ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ।’’
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੋਰਾ ਸਿੰਘ ਨਸਰਾਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਕੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ।’’ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ’ਚ ਖੇਤ ਮਜਦੂਰ ਮਰਦਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਜੰਮੇ ਪਲੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਖੇਤ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਭਰੀ ਅਤੇ ਦਸੌਂਟੇ ਕੱਟ ਰਹੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਰਸ਼ਾਰ ਉਸ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਉਸ ਦੇ ਅਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਸ਼ਹੀਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਖਜਾਨਚੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਿਆਲ ਕੁੱਸਾ ਨੇ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਲੈ ਅੰਤ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਸਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਬਿਓਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਰੋਲ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬ ਉਭਾਰਿਆ।
ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਔਰਤ ਆਗੂ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਕੁੱਸਾ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀ ਅੰਦਰ ਔਰਤ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ’ਚ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਮਈ ਰੋਲ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਸਹਿਤ ਉਭਾਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਢਲਾਈ ਉਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਦੀ ਮੋਹਰਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਧੜੱਲੇ ਭਰੀ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਆਵਾਜ਼ ’ਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਕਰਮ ਰਾਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।
ਮੌਸਮ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦਿਆਂ ਆਖਰੀ ਪਲਾਂ ’ਤੇ ਇਸ ਸਮਗਮ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਮਜਬੂਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸੇ ਹੀ ਸਥਾਨ ’ਤੇ 8 ਮਾਰਚ ਔਰਤ ਦਿਹਾੜੇ ’ਤੇ ਸੂਬਾਈ ਇਕੱਤਰਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਨਾਲ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।