16) ਰਾਏਕੇ ਕਲਾਂ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ:

ਲੜਨ-ਮਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨੇ ਪੁਗਾਇਆ ਧਰਨੇ ਦਾ ਹੱਕ

- ਕਿਸਾਨ ਮੁਹਾਜ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ

ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ ਵਜੋਂ ਰਾਏਕੇ ਕਲਾਂ ’ਚ ਲੱਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ਕਿਰਤੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਜੁਝਾਰ ਲੜਨ ਤੰਤ ਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜੇ ’ਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਰੱਖਣ ਪੱਖੋਂ ਸਫ਼ਲ ਨਿੱਬੜਿਆ ਹੈ। ਨਰਮੇ ਦੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ੇ, ਬਾਸਮਤੀ ਦੀ ਲੁੱਟ ਰੁਕਵਾਉਣ, ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਪੱਖੀ ਕਰਜ਼ਾ ਕਾਨੂੰਨ, ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਵਰਗੀਆਂ ਫੌਰੀ ਤੇ ਅਹਿਮ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ’ਚ ਉੱਠਿਆ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਕਈ ਮੋੜਾਂ ਘੋੜਾਂ ਤੇ ਉਤਰਾਵਾਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ’ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ’ਚ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਹਫ਼ਤਾ ਭਰ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਰੇਲਾਂ ਦਾ ਚੱਕਾ ਜਾਮ ਕਰੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ’ਚ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਪਾਟਕਪਾਊ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਘਟਨਾ ਚੱਕਰ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਤੇ ਜਮਾਤੀ ਏਕਤਾ ਹੀ ਖ਼ਤਰੇ ਮੂੰਹ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਸਾਨ ਘੋਲ਼ ਲਈ ਫੇਟ ਦਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਘੋਲਾਂ ’ਚ ਹੰਢੀ ਵਰਤੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਸੂਝ ਬੂਝ ਅਤੇ ਢੁਕਵੀਂ ਦਾਅਪੇਚਕ ਕਾਰਗਰਤਾ ਨੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ’ਚ ਉੱਭਰ ਚੁੱਕੇ ਜਮਾਤੀ ਤਬਕਾਤੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਤਿੱਖ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਫੇਟ ਨਹੀਂ ਵੱਜਣ ਦਿੱਤੀ। ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਮੁੜ ਸੰਭਾਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਫਿਰ ਲੀਹ ਫੜ ਲਈ ਸੀ। ਬਰਨਾਲੇ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ ਹੋਈਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੈਲੀਆਂ ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਲੜਾਕੂ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦਾ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਐਲਾਨ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀਆਂ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਰੈਲੀਆਂ ’ਚ ਹੀ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ’ਚ ਬਾਦਲ ਪਿੰਡ ’ਚ ਤਿੰਨ ਰੋਜ਼ਾ ਧਰਨਾ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਕੇ 22 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 22 ਤੋਂ 24 ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਬਾਦਲ ਪਿੰਡ ’ਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਧਰਨੇ ਬਾਰੇ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸੀ ਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਕੂਮਤ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ  ਰਾਹਾਂ
’ਚ ਨਾਕੇ ਲਗਾ ਕੇ ਧਰਨਾ ਅਸਫ਼ਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ’ਤੇ ਚੱਲੇਗੀ। ਧਰਨਾ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹਰ ਹਾਲ ਪੁਗਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਬੀ. ਕੇ. ਯੂ. ਏਕਤਾ (ਉਗਰਾਹਾਂ) ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਦਲ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਰਾਏਕੇ ਕਲਾਂ ਜਾ ਕੇ ਡਟਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਕਿ 22 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਬਾਦਲ ਵੱਲ ਤੁਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। 19-20 ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਸਰਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਲਗਭਗ 2 ਵਜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ ਰਾਏਕੇ ਕਲਾਂ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। 5 ਵਜੇ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਪੁੱਜ ਗਏ। ਹਕੂਮਤੀ ਗਿਣਤੀਆਂ ਉਲਟ ਗਈਆਂ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਛਾਪੇ ਮਾਰ ਕੇ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਗੂ, ਕਾਰਕੁੰਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਧਰਨੇ ਵੱਲ ਤੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹਾਂ ’ਚ ਰੋਕ ਕੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਦਰਜਨਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਤੱਕ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ, ਪਿੰਡ ’ਚ ਫਲੈਗ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਪੀਕਰ ਲੈ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲ਼ੀਆਂ ’ਚ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਕੇ ਦਿੱਤੇ, ਪਿੰਡ ’ਚ ਲਗਭਗ 800 ਪੁਲਸ ਕਰਮੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਛਾਉਣੀ ’ਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚੋਂ ਆਉਂਦਾ ਲੰਗਰ ਰੋਕਿਆ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤੋਰਾ ਫੇਰਾ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੇ ਯਤਨ ਜੁਝਾਰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਨਾ ਪਸਤ ਕਰ ਸਕੇ ਤਾਂ ਪੁਲਸ ਦੀ ਗੱਡੀ ਗੇਟ ਮੂਹਰੇ ਲਾ ਲਈ, ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜ ਲਿਆ। ਗਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ’ਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਰ ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦ੍ਰਿੜ ਸਨ। ਇਹ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦਾ ਉਹ ਪੂਰ ਸੀ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਵਰ੍ਹਦੇ ਬਰੂਦ ’ਚੋਂ ਗੁਜਰਿਆ ਹੈ, ਡਾਂਗਾਂ ਪਿੰਡਿਆਂ ਤੇ ਝੱਲੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੀ ਪੁਲਸ ਹਮਲੇ ਦਾ ਡਟਵਾਂ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਾ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ’ਚੋਂ ਐਲਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਪੁਲਸ ਸਾਡੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘਕੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਵੜੇਗੀ। ਗੇਟਾਂ ਤੇ ਵਲੰਟੀਅਰ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਜੁਝਾਰ ਜਨਤਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ’ਤੇ ਡਟ ਗਈ ਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਗੇਟਾਂ ’ਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਜੱਥੇ ਡਟ ਗਏ। ਸਪੀਕਰ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਹੋਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਿੰਡ ’ਚੋਂ ਲੋਕ ਡਾਂਗਾ ਲੈ ਕੇ ਪੁੱਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਲੜਨ ਮਰਨ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰੌਂਅ ਤੇ ਇਰਾਦਾ ਭਾਂਪ ਕੇ ਹੀ ਪੁਲਿਸ ਪਿੱਛੇ ਹਟੀ। ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਜਨਤਾ ਵੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਵੀ ਰਾਤ ਭਰ ਛੱਤਾਂ ’ਤੇ ਧੂਣੀਆਂ ਲਾ ਕੇ ਡਟੇ ਰਹੇ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹਕੂਮਤ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਆਈ। ਗੱਲਬਾਤ ’ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਕਈ ਚਾਲਾਂ ਚੱਲੀਆਂ ਤਾਂ ਕਿ ਧਰਨਾ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਤੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲੋਂ ਰਾਬਤਾ ਤੋੜ ਕੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਸ਼ਤਰੰਜੀ ਚਾਲਾਂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਈਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਭਰ ’ਚੋਂ ਫੜੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਫੌਰੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਤੇ ਪਿੰਡ ’ਚ ਧਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਇਆ। ਪਿੰਡ ’ਚੋਂ ਪੁਲਸ ਨਫ਼ਰੀ ਘਟਾਈ ਗਈ। ਇਉਂ ਪੁਲਸ ਨਾਲ ਖਹਿ ਭਿੜ ਕੇ ਲਗਾਏ ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਮੁੜ ਉਘਾੜ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹੱਕ ਮਿਲਣੇ ਤਾਂ ਦੂਰ, ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਜਮਹੂਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪੁਗਾਉਣ ਲਈ ਮਰਨ ਮਾਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਾ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ 7-8 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ’ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋਸ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਬੈਠਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
22 ਤਰੀਕ ਤੋਂ ਬਾਕੀ ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਪੂਰੇ 8 ਦਿਨ ਚੱਲੇ ਇਸ ਧਰਨੇ ਦੌਰਾਨ ਸਰਦੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਖਰਲੀ ਠੰਢ ਪਈ ਜੀਹਨੇ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਚੇਤਨ ਪਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ’ਤੇ ਕੁਝ ਅਸਰ ਵੀ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਕਸਰ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਘੋਲ ਅਮਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਰੜ੍ਹੇ ਤਪੇ ਜੁਝਾਰਾਂ ਦੇ ਹੰਭਲੇ ਨੇ ਦੂਰ ਕੀਤਾ। ਧਰਨੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੋਲ਼ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬੀਮਾਰ ਹੋਣ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਜਾਨ ਕੁੜਿੱਕੀ ’ਚੋਂ ਛੁੱਟ ਜਾਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਸਾਰ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਜੇਕਰ ਵਫ਼ਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੁੜ ਬਾਦਲ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਧਰਨੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਜੋ ਹਮਾਇਤ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਮਿਸਾਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਅਮਲੀ ਹਮਾਇਤ ਨੇ ਘੋਲ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ’ਚ ਡਟੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਣ-ਸਵਾਇਆ ਕੀਤਾ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਕਿਸਾਨ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਝੂਣੇ ਗਏ ਤੇ ਲਗਭਗ ਸਭਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਸਾਂਝੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਾਡਾ ਪਿੰਡ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੁਝਾਰ ਕਿਸਾਨ ਕਾਫ਼ਲੇ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਅਪਣੱਤ ਤੇ ਲਗਾਅ ਕਿਸੇ ਸਧਾਰਨ ਪ੍ਰਹੁਣਾਚਾਰੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਝੱਲ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ਭੂਮਿਕਾ ਇਹ ਤੱਥ ਮੁੜ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਡੂੰਘੇ ਖੇਤੀ ਸੰਕਟ ’ਚ ਫਸੇ ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਧੜੱਲੇ ਦੇ ਪੈਂਤੜੇ ਤੋਂ ਜੂਝਣ ਲਈ ਰਾਹ ਤਲਾਸ਼ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਜੁਝਾਰ ਕਣ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਥਾਹ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਅਹੁਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਏਕੇ ਕਲਾਂ ’ਚ ਡਟੇ ਜੁਝਾਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਇਰਾਦੇ ਇਹ ਬੁੱਝਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ ਕਿ ਘੋਲ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ-ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਹਨ। ਏਸੇ ਲੰਮੇ ਤੇ ਲਮਕਵੇਂ ਅਮਲ ’ਚ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਗ•ਾਰੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ’ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਆਸਾਂ ਨੂੰ। ਇਸ ਲਈ ਧੜੱਲੇ ਦੇ ਪੈਂਤੜੇ ਤੋਂ ਜਦੋਜਹਿਦ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਰ ਹੇਠਲੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣ ਜਗਾਉਣ ਤੇ ਤਾਣ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ। ਇਹੀ ਪਰਤਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਘੋਲ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਗਾਸਾ ਹੀ ਘੋਲ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੇਸ਼ਕਦਮੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਇਸ 8 ਦਿਨਾਂ ਧਰਨੇ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਕੂਮਤ ਸਿਆਸੀ ਹਰਜ਼ਾ ਝੱਲ ਕੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗੂਣੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਘੇਸਲ ਮਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੇ ਜਮਾਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਪੁਗਾਉਣ ਦੀ ਉੱਘੜਵੀਂ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਏਕਤਾ (ਉਗਰਾਹਾਂ) ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਵੱਲੋਂ ਸੰਗਤ ਤੇ ਲੰਬੀ ਬਲਾਕਾਂ ’ਚ ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਜਨਤਕ ਰੈਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘੋਲ਼ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੇ ਸਬਕਾਂ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚੋਂ ਪੁੱਜਦੀ ਰਹੀ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲਿਆ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦਾ ਇਹ ਦੌਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਕਰਨ ਪੱਖੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਵਾਹ ’ਚ ਆਈਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜੁਝਾਰ ਕਿਸਾਨ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕਰਨ ਦਾ ਗੇੜ ਚਲਾਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਤਿੱਖੇ ਘੋਲ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਧਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਜਚਵੀਂ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਏਸੇ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਹੀ 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਔਰਤ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਤਖ਼ਤੂਪੁਰਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਸੀ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ‘ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਤੀ  ਔਰਤ ਮੁਕਤੀ’ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕਰਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਉਗਾਸਾ ਦੇਣ ਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰੇ ਲਈ ਘੋਲ਼ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਉਭਾਰਨ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਨੁਕਤਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਚੇਤਨਾ ਸਰਗਰਮੀ ਤੇ ਲਾਮਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਘੋਲ ’ਚ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਫੂਕਣ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਾਧਨ ਬਣਨਾ ਹੈ।
ਜਦੋਜਹਿਦ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਹਰ ਘੋਲ਼ ਗੇੜ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੋਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਰ ਐਕਸ਼ਨ ਤੇ ਘੋਲ ਪੜਾਅ ਇਸ ਪੋਲ ’ਚ ਅਗਲੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਚਿਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਪੋਲ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਸੀ ਕੀਮਤ ਵਸੂਲ ਕੇ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਸਿਆਸੀ ਸਰਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਘੋਲ ਐਕਸ਼ਨ ਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ ਇਉਂ ਦੇਖਿਆਂ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸਿਆਸੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਏਸ ਪੱਖੋਂ ਰਾਏਕੇ ਕਲਾਂ ਮੋਰਚਾ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਨ।

ਕਿਸਾਨ ਰੋਹ ਦਾ ਸੇਕ ਤੇ ਸੰਕੇਤ

ਕਿਸਾਨ ਰੋਹ ਦਾ ਸੇਕ ਤੇ ਸੰਕੇਤ

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦਰਮਿਆਨ ਗੱਲਬਾਤ ਬੇਸਿੱਟਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਸਬੰਧੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਰਮੇਂ ਸਬੰਧੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਐਲਾਨੀ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਸ ਫੀਸਦੀ ਬਰਾਬਰ ਰਕਮ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੁਰਾਂ ਲਈ ਰਾਹਤ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਐਲਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉੱਭਰਵੀਂ ਚਰਚਾ ’ਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ’ਚ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਪੱਖੋਂ ਅਹਿਮ ਹੈ।

ਪਰ ਨਰਮੇਂ ਦੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ’ਚ ਕੋਈ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਬਾਸਮਤੀ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਰਾਹਤ ਐਲਾਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨੰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਰਤੀਆਂ-ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਖਾਲੀ ਹਨ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਸੰਘਰਸ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਵਾਜਬ ਤੌਰ ’ਤੇ ਠੋਕਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਲੰਮੇਂ ਰੇਲ-ਜਾਮ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਫੌਰੀ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਫੌਰੀ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਦੋਹਾਂ ਹਾਕਮ ਪਾਰਟੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਸੇਧਤ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਉਂਦੇ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਮੋੜ ਘੋੜ ਅਤੇ ਠੋਸ ਰੂਪ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਣ, ਹਾਕਮ ਰੋਹ-ਭਰੀ ਕਿਸਾਨ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਹੱਲੇ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੇ ਅਗਲੇ ਗੇੜ ਤੋਂ ਸੁਰਖਰੂ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਹਾਸਲ ਹਾਲਤ ’ਚ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੇਲਵੇ ਜਾਮ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਐਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਜਾਇਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮੁਲਕ ’ਚ ਗੰਭੀਰ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਰੋਹ ਦੀ ਨਿੱਤਰਵੀਂ ਧਮਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ’ਚ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮੰਦੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਮੁਜਰਮਾਂ ਵਜੋਂ ਹਾਕਮ ਬੇਨਕਾਬ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੱਥਰ ਚਿੱਤ ਲੋਕ-ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਵੱਈਆ ਨਸ਼ਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੁਨਾਫ਼ਾਖੋਰ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਸਾਮਰਾਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਹਾਕਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੋਲਪੁਣਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਢਕਣ ਖਾਤਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਹਿਕਮੇਂ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜੋਟੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਤੱਕ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਹਾਕਮ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਹਿਮ ਲੀਡਰਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਕਿਸਾਨ ਲੀਡਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਜਕ ਅਮਨ ’ਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲੋਕ ਰਾਏ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ’ਚ ਤਾਂ ਨਾਕਾਮ ਰਿਹਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਫਿਟਕਾਰਾਂ ਦੇ ਤਕੜੇ ਗੱਫੇ ਵੀ ਹਾਸਲ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਘੋਲ ਨੇ ਸੂਬੇ ਅੰਦਰ ਤੰਗ ਨਜ਼ਰ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਡੇਰਾ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਕੰਨੀ ’ਤੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਘੋਲ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਘਾੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਜਨਤਾ ਦਾ ਮੱਥਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਤਾਕਤ, ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰੇਲ ਰੋਕੋ ਐਕਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਹਕੂਮਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ’ਤੇ ਖੂਨੀ ਹਿੰਸਕ ਹੱਲਾ ਬੋਲਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ। ਸਿਆਸੀ ਲੀਡਰਾਂ, ਨਕਲੀ ਕਿਸਾਨ ਲੀਡਰਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਉੱਚ-ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹੇ ਹੱਲੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਰੀ ਪੁਲਸ ਲਸ਼ਕਰ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਹਾਲਤ ’ਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜਨਤਕ ਰੋਹ ਦੇ ਵੇਗ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਦਿਨ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਖੂਨੀ ਹਕੂਮਤੀ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਈ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਨਾਟਕ ਰਚਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਅਖੀਰ ਇਹ ਨਾਟਕ ਲੋਕ-ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੀਤ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਲਾਮਬੰਦੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ’ਚ ਹੁੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਵਾਧੇ ਨੇ, ਨਵੇਂ ਜੁਝਾਰ ਕਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ ਨੇ, ਹਕੂਮਤੀ ਰਵੱਈਏ ਤੇ ਖਸਲਤ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਨੇ, ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਏ ਰੋਹ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ ਸੂਝ ਨੇ, ਕਿਸਾਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਜ਼ੋਰ ਅਜ਼ਮਾਈ ਦੇ ਅਗਲੇ ਗੇੜਾਂ ’ਚ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਅਗਲੇ ਫਿਟਕਾਰ ਅਤੇ ਲਲਕਾਰ ਹੱਲੇ ਲਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਘੋਲ ਦੇ ਅਗਲੇ ਵੱਡੇ ਐਕਸ਼ਨ ਦੀ ਦਸਤਕ 22 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਹਾਕਮ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ’ਤੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਹਾਲਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਹਾਕਮਾਂ ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਰੋਹ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਸੇਕ ਵਧਦਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਅਮਲ ’ਚ ਜਥੇਬੰਦ ਕਿਸਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਜੁੱਸੇ ਦੇ ਹੋਰ ਨਿੱਖਰਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

8) ਬਠਿੰਡਾ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ -- ਫ਼ੀਲਡ ਰਿਪੋਰਟ

ਦਿਸ਼ਾ ਤਲਾਸ਼ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਰੋਹ

ਤਰੰਗਾਂ ਮਾਲਵੇ ਤੋਂ ਮਾਝੇ ਤੱਕ
ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਕਦਮ ਤਾਲ - ਨਵੇਂ ਖੂਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ
ਵਿਆਪਕ ਹਮਦਰਦੀ ਤੇ ਹਮਾਇਤ — ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ ਪਸਾਰਾ
ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਜਨਤਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ — ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫ਼ੀਲਡ ਰਿਪੋਰਟ, 1 ਅਕਤੂਬਰ, 2015

ਪਿਛਲੇ 14 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਠਿੰਡੇ 'ਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਧਰਨੇ ਦੀ ਧਮਕ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਬਠਿੰਡੇ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਗੁੱਸਾ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਰੇਲੀਆਂ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਭਾਰ ਮੂਹਰੇ ਹਕੂਮਤ ਬੌਂਦਲੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੈੱਸ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਏ 'ਤੇ ਨਰਮਾ ਬਰਬਾਦੀ ਅਤੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਕਿਸਾਨ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਰਮਾ ਪੱਟੀ 'ਚ ਇਹ ਘਰ-ਘਰ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਚੁੱਲ•ੇ ਚੌਂਕੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੱਥਾਂ ਤੱਕ ਬਠਿੰਡੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਨੇ ਹਰ ਲੋਕ ਦਰਦੀ 'ਚ ਰੋਹ ਜਗਾਇਆ ਹੈ ਤੇ ਬਾਦਲ ਹਕੂਮਤ ਮੁੜ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ।

ਮਾਲਵੇ 'ਚੋਂ ਉੱਠੇ ਕਿਸਾਨ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਰੋਹ ਦਾ ਸੇਕ ਬਾਦਲ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਝੱਲਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਬਲਵਿੰਦਰ ਭੂੰਦੜ ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਕਿਸਾਨ ਮੇਲੇ 'ਚ ਤਿੱਖੇ ਰੋਹ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖਰੀਆਂ-ਖਰੀਆਂ ਸੁਣਾ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਿਆਂ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਮਗਰੋਂ ਪੰਡਾਲ 'ਚ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ। ਗੋਨਿਆਣੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਔਰਤਾਂ ਕਾਲੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰੀ ਬੈਠੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਹਰਸਿਮਰਤ ਨੂੰ ਰੂਟ ਬਦਲ ਕੇ ਕੱਚੇ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। 10 ਕਰੋੜ ਦੀ ਰਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਘੇਸਲ ਮਾਰੀ ਬੈਠੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 600 ਕਰੋੜ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ ਤੇ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵੰਡਣ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦੇਣੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ।

ਕਿਸਾਨ ਘੋਲ਼ ਦੀ ਦਾਬ ਨੇ ਬਾਦਲ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਲੋਕ ਦੋਖੀ ਕਿਰਦਾਰ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਇਹਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰੋਪੀ ਕਹਿ ਕੇ ਟਾਲ਼ਾ ਵੱਟਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਬਠਿੰਡੇ 'ਚੋਂ ਉੱਠਦੀ ਰੋਹ ਦੀ ਲਲਕਾਰ ਮੂਹਰੇ ਬੌਂਦਲੇ ਖੇਤੀ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਖੇਤੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਚਾਲਾਂ ਪੁੱਠੀਆਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ-ਦਬਾਅ ਨੇ ਤੇ ਪਰੈੱਸ 'ਚ ਨਿੱਤ ਹੋ ਰਹੇ ਖੁਲਾਸਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਤੱਥ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰੋਪੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਹੈ ਜੀਹਨੇ ਨਰਮਾ ਮਾਰਿਆ ਹੈ। ਨਕਲੀ ਬੀਜ ਤੇ ਸਪਰੇਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਕੈਂਡਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨਿੱਤ ਖੁੱਲ• ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਥੱਪਦੇ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਡਾਇਰੈਟਕਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੋਤੜੇ ਫਰੋਲਣ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਅੰਨ•ੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਕਮਾਏ ਹਨ, ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਦਲਾਲੀਆਂ ਖਾਧੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੁਗਤਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਘੋਲ਼ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਧਮਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਹੋਈ ਵੱਡੀ ਹਲਚਲ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੰਗਾਲੀ ਮੂੰਹ ਧੱਕੇ ਹੋਏ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਸ ਫ਼ਸਲ ਬਰਬਾਦੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਨਿੱਘਰ ਗਈ ਹੈ। ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਵਿੰਨ•ੇ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਹਾਲਤ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਦਲਦਲ 'ਚ ਹੋਰ ਡੂੰਘੇ ਧਸ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਅ ਠੇਕੇ 'ਤੇ ਲਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਕਮਾਂ 'ਤਾਰਨੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਅਗਾਂਹ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਜੁਗਾੜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਮੁੜਨ ਦੀ ਝਾਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆੜ੍ਹਤੀਏ ਵੀ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਟਾਲ਼ਾ ਵੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਰਮੇ ਦੇ ਸਫ਼ਾਏ ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਵੀ ਸਫ਼ਾਇਆ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ 'ਚ ਭਾਰੀ ਹਿਲਜੁਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨੀ 'ਚ ਪਸਰੀ ਬੇਚੈਨੀ ਤੇ ਔਖ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਿਸਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਹੋ ਸਕਣ ਦੀ ਆਸ ਜਾਗ ਪਈ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸਾਂ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ 'ਚ ਢਾਲ ਲੈਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਮਘ ਉੱਠਿਆ ਹੈ।

ਪੇਂਡੂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਫੌਰੀ ਮੁੱਦਾ ਭਾਵੇਂ ਨੁਕਸਾਨੇ ਗਏ ਨਰਮੇ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਰੋਹ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਫੌਰੀ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਬਾਦਲ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਖਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੋਖੀ ਵਿਹਾਰ ਇਹਦੀ ਤਹਿ ਹੇਠਲਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਅਖਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੇ ਲੁਟੇਰੇ ਸੂਦਖੋਰ ਆੜ੍ਹਤੀ ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਪੇਂਡੂ ਜਨਤਾ 'ਚ ਤਿੱਖੀ ਬੇਚੈਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਇਸਦਾ ਸਿਖਰਲਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੀ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਬਾਦਲ ਹਕੂਮਤ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਨਿਭੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਰਦਾਵਰੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ ਟਾਈਮ ਟਪਾਇਆ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਮਹਿਕਮਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਸੁੰਗੇੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਗਾਂਹ ਕਈ ਥਾਈਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਬਾਹ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਹੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਨਰਮੇ ਨੂੰ ਹੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਦਰਮਿਆਨ ਹੀ 17-17 ਰੁਪਏ ਦੇ ਵੰਡੇ ਗਏ ਚੈੱਕਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ•ਾਂ ਜਲੂਸ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕ ਰੋਹ ਨੂੰ ਅੱਡੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਅਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਲਾਮਬੰਦੀ ਮੁਹਿੰਮ

ਫ਼ਸਲ ਬਰਬਾਦੀ 'ਚੋਂ ਉਪਜੇ ਫਿਕਰਾਂ ਤੇ ਸੰਸਿਆਂ ਮਾਰੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਘੋਲ 'ਚ ਕੁੱਦ ਪੈਣ 'ਚ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਅਹਿਮ ਰੋਲ਼ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀ ਆਪ ਮੁਹਾਰੀ ਲਾਮਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਚੇਤੰਨ ਤੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਕਿਸਾਨ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਅਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਿਆ ਹੈ।

ਨਰਮਾ ਨੁਕਸਾਨੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਜਨਤਾ 'ਚ ਹਿਲਜੁਲ ਅਗਸਤ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਏਕਤਾ (ਉਗਰਾਹਾਂ) ਵੱਲੋਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ 5 ਰੋਜ਼ਾ ਜ਼ਿਲ•ਾ ਪੱਧਰੇ ਧਰਨਿਆਂ ਦੇ ਮਗਰਲੇ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਪੀੜਤ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਧਰਨਿਆਂ 'ਚ ਪੁੱਜੇ ਸਨ। ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਜਨਤਾ ਦੇ ਰੋਹ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਮਿਲ ਗਏ ਸਨ। 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ 8 ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ 'ਚ 10 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਬਠਿੰਡੇ 'ਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੋਸ ਧਰਨੇ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੁਕਸਾਨੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਸਰਵੇ ਕਰਵਾਉਣ, ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 40 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁ. ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਉਜਾੜੇ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁ. ਦੇਣ, ਦੋਸ਼ੀ ਬਹੁਕੌਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਡੀਲਰਾਂ ਤੇ ਖੇਤੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਰਗੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਲਾਮਬੰਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਗਈ। ਕਪਾਹ ਪੱਟੀ 'ਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਨਤਕ ਅਧਾਰ ਵਾਲੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਬੀ. ਕੇ. ਯੂ. ਏਕਤਾ (ਉਗਰਾਹਾਂ) ਵੱਲੋਂ ਨਰਮੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੀਮਾਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤੇ ਹਰ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਲੰਬੀ, ਸੰਗਤ, ਮੁਕਤਸਰ, ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ, ਮਲੋਟ, ਬੁਢਲਾਡਾ, ਮੌੜ, ਤਲਵੰਡੀ ਆਦਿ ਬਲਾਕਾਂ 'ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਰੈਲੀਆਂ, ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਤੇ ਹੋਕਾ ਮਾਰਚਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚਲਾਇਆ। ਇਸ ਅਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਮਨਾਂ 'ਚ ਇਹ ਮਸਲਾ ਹੁਣ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰੋਪੀ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਹਕੂਮਤੀ ਕਰੋਪੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਵੱਡੀਆਂ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇ ਹੱਕ ਦੀ ਵਾਜਬੀਅਤ ਲਈ ਵੱਡੇ ਧਨ-ਕੁਬੇਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਗੱਫਿਆਂ, ਟੈਕਸ ਛੋਟਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੀ ਤੱਥਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੇ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤਾਂਘ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੀਤਾ। ਕਿਸਾਨ ਟੀਮਾਂ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਨਤਾ 'ਚ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸ ਜਾਗੀ। ਗੋਬਿੰਦਪੁਰੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਘੋਲ ਮੌਕੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਉਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੇ ਬੇਵਸੀ ਤੇ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਹ ਤੇ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਢਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਲੜਨ ਤਾਂਘ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਘੋਲ ਦਾ ਪੈੜਾ ਬੰਨ• ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 10 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਬਠਿੰਡੇ 'ਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮੰਗਾਂ ਨਾ ਮੰਨਣ ਦੀ ਸੂਰਤ 'ਚ 17 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਅਣਮਿਥੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਾਮਬੰਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਤੇ ਫਿਰ 17 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਬਠਿੰਡੇ ਮਿੰਨੀ ਸਕੱਤਰੇਤ ਮੂਹਰੇ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸਾ ਰੋਕ ਕੇ ਪੱਕਾ ਧਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।

ਲਗਾਤਾਰ ਧਰਨਾ

ਧਰਨੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਲਾਮਬੰਦੀ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬੀ. ਕੇ. ਯੂ. (ਏਕਤਾ) ਉਗਰਾਹਾਂ ਦੀਆਂ 4-5 ਟੀਮਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ•ੇ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਨੇ 'ਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਗਿਣਤੀ ਆਏ ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਗਈ ਜੀਹਦੇ 'ਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉੱਭਰਵੀਂ ਸੀ। 20 ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵੱਲ ਕੀਤਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਲਾ-ਮਿਸਾਲ ਸੀ। ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਵਗ ਤੁਰਿਆ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਦੇਖਿਆਂ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਪੁਲ ਚੜ੍ਹਦੇ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦੇ ਇਕੱਠ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਏ ਤੇ ਛਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਏਡੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਲਾਮਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਘਬਰਾ ਗਈ, ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਮਾਰਚ ਕਰਨ 'ਤੇ ਰੋਕਾਂ ਮੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਰੋਹ ਦੇ ਭਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁਲਸ ਨਾਲ ਭਿੜ ਜਾਣ ਲਈ ਤਹੂ ਹੋ ਗਏ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਟਾਹਣੇ ਤੋੜ ਲਏ। ਕਿਸਾਨ ਆਗੂਆਂ ਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨ ਮਸਾਂ ਹੀ ਰੋਕੇ ਜਾ ਸਕੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਕ ਝੜੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਆਗੂਆਂ ਤੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਨੇ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਜਬਰ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰ ਲਿਆ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਭੇੜੂ ਰੌਂਅ ਤੇ ਇਰਾਦੇ ਮੂਹਰੇ ਪੁਲਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਉੱਡੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਭਰਤੀ ਹੋਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮੂਹਰੇ ਕਰ ਦੇਣ ਲਈ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਸਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ।

ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹਾਂ 'ਚ ਡੱਕ ਕੇ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਮਾਰਚ ਕਰਨੋਂ ਰੋਕ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਹੱਕ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕਾ-ਦੁੱਕਾ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਅੰਦਰ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੀ। ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਨੂੰ ਭਾਈ ਦੇਸਾ ਪਿੰਡ ਕੋਲ, ਬਰਨਾਲੇ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਨੂੰ ਤਪੇ ਕੋਲ ਅਤੇ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਨੂੰ ਦੀਨੇ ਕੋਲ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਡੱਕਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਥੇ ਹੀ ਸੜਕਾਂ ਜਾਮ  ਕਰਕੇ ਪੱਕੇ ਧਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਧਮਕਾਊ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਫੇਲ• ਸਾਬਤ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਇਕੱਠ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਧਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬਠਿੰਡੇ ਮੋਰਚੇ 'ਚ ਇਕੱਠ ਨਹੀਂ ਘਟਿਆ।

ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਚਲਾ ਕੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਮਾਰਚ ਕਰਕੇ ਧਰਨੇ 'ਚ ਪੁੱਜਣ ਲੱਗੇ, ਇਹ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਜਿਹੇ ਮੁਜਾਹਰਿਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੁਝਾਰੂ ਰੌਂਅ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਹੁਲਾਰੇ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਨਾਲ ਦੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ, ''ਹੁਣ ਰੋਕ ਕੇ ਵਿਖਾਉਣ ਖਾਂਹ।'' ਇਹਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੌਂਅ ਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਿਆਪਕ ਲੋਕ ਹਮਾਇਤ

ਧਰਨੇ 'ਚ ਸਿੱਧੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਕਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਲੋਕ ਹਮਾਇਤ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ 'ਚੋਂ ਧੜਾਧੜ ਕੁਇੰਟਲਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ 'ਚ ਆਟਾ, ਖੰਡ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਨ ਪੁੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਠਿੰਡੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਜੱਸੀ ਪੌ ਵਾਲੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੁਇੰਟਲਾਂ 'ਚ ਆਟਾ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ 'ਚ ਰੱਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਦਰਜਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ 8 ਵਜਦੇ ਨੂੰ ਧਰਨੇ 'ਚ ਪੁੱਜਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ 'ਚੋਂ ਫੰਡ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕੜਾਹੇ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੇ ਦੇਗੇ। ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਸ਼ਨ ਭੇਜਣ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੰਗਰ 24 ਘੰਟੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰਕਰ ਲੰਗਰ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮਾਂ 'ਚ ਜੁਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਬਖਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਸਟੇਜ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਤੋਟ ਨਾ ਪੈਣ ਦੇਣ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਹਾਜ਼ਰ ਕਰਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ 'ਚ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਜਾਣ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਹੌਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧੁਰੋ-ਧੁਰ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ। ਸੰਕਟ ਮੂੰਹ ਆਈ ਕਿਸਾਨੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਦਾ ਫੌਰੀ ਸਾਧਨ ਜੁਟਾਉਣ ਦੀ ਲੜਾਈ 'ਚ ਕੁੱਦ ਪੈਣ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ।

ਏਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲਾਮਬੰਦੀ ਤੇ ਲੜਾਕੂ ਰੌਂਅ ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਤਬਕਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਧਰਨੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਸਰਗਰਮ ਅਧਿਆਪਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਦਰਜਨਾਂ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਕਸਰ ਧਰਨੇ 'ਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵੱਲੋਂ ਕੁੱਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਫੰਡ ਭੇਜੇ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਤਰ•ਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਹੌਲ ਤਬਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿੱਥਾਂ ਘਟ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਤਬਕਾਤੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਲੁੱਟ ਤੇ ਜਬਰ ਦੇ ਸਤਾਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਬਕਿਆਂ ਅੰਦਰ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜੁਝਾਰ ਤਬਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਠਦੇ ਗਹਿਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਵਖ਼ਤ ਪਾਉਣਾ ਲੋਚਦੇ ਜੁਝਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ 'ਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਸਕਣ ਦੀਆਂ ਜਾਗੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ 'ਚ ਜੁਝਾਰ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀ ਖਾਸ ਕਰ ਬੀ. ਕੇ. ਯੂ. (ਉਗਰਾਹਾਂ) ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਬਕਿਆਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਬੇ-ਗਰਜ਼ ਹਮਾਇਤ ਦੀ ਮੋਹਰਛਾਪ ਵੀ ਹੈ।

ਹੁਣ ਅੱਠ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਝਾ ਤੇ ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ 'ਚ ਭਖੇ ਹੋਏ ਬਾਸਮਤੀ ਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਤਰੀਕ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲਿ•ਆਂ 'ਚ ਪੱਕੇ ਧਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦਕਿ ਸੰਗਰੂਰ, ਬਰਨਾਲਾ ਤੇ ਮਾਨਸਾ 'ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਮੰਗਾਂ ਨਾ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਰਤ 'ਚ ਰੇਲਾਂ ਤੇ ਸੜਕਾਂ ਜਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

10 ਕਰੋੜ ਤੋਂ 600 ਕਰੋੜ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਇਸ ਘੋਲ ਦੀ ਅੰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ, ਮੁਕੰਮਲ ਜਿੱਤ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਦਲ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਲੋਕ ਦੋਖੀ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ•ਾਂ ਉਘਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਥੇਬੰਦ ਕਿਸਾਨ ਤਾਕਤ ਦਾ ਹੋਰ ਪਸਾਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਨਤਾ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਮੁੱਦੇ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਭੇਂਟ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ, ਫ਼ਿਰਕੂ ਤੇ ਪਾਟਕ-ਪਾਊ ਸਿਆਸਤ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦੀ ਜਮਾਤੀ ਮੁੱਦੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਵੋਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਜੁਝਾਰ ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੇ ਉੱਭਰਵੀਂ ਅਹਿਮੀਅਤ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ•ਾਂ ਬਚਾਅ ਦੇ ਪੈਂਤੜੇ 'ਤੇ ਧੱਕੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੀ ਘੋਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਦਮੀ ਮੂਹਰੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਵਾਉਣ ਤੋਂ ਪਛੜ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਘੋਲ ਦੇ ਮਘਣ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਝੋਲੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਨੀ ਹੈ ਤੇ ਹਾਕਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਭਾਰੀ ਕੀਮਤ ਵਸੂਲਣੀ ਹੈ।

ਕਪਾਹ ਪੱਟੀ 'ਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਆਪੋ 'ਚ ਭਿੜਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਰ ਘੋਲ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਝੰਬੀ ਕਿਰਤੀ ਜਨਤਾ 'ਚ ਇੱਕ ਆਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੌਜੂਦਾ ਨਰਮਾ ਘੋਲ ਦਾ ਵੀ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਹੈ।
ਘੋਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਦਮੀ ਆਸ ਬੰਨ•ਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਕਰਨ 'ਚ ਇਹ ਘੋਲ ਅਜੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਪਾਵੇਗਾ। (ਪੜੋ੍ "ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ 'ਚ ਰੋਹ" ਇਸ ਅੰਕ ਦੀ 2 ਨੰਬਰ ਪੋਸਟ 'ਚ)

8.4 ਤਾਲਮੇਲਵੀਂ ਕਿਸਾਨ ਸਰਗਰਮੀ

ਉਭਰਵੇਂ ਖੇਤਰੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਤਾਲਮੇਲਵੀਂ ਕਿਸਾਨ ਸਰਗਰਮੀਂ

ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 8 ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਕਿਸਾਨ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਂਝੇ ਐਕਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।ਹਰ ਐਕਸ਼ਨ 'ਚ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਉਭਰਵੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

10 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਨਰਮੇ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਠਿੰਡੇ, 15 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹਰਿਆਊਂ ਖੁਰਦ ਦੇ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ, ਪਟਿਆਲੇ 21 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਬਾਸਮਤੀ ਝੋਨੇ ਅਤੇ ਮੀਂਹਾਂ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋਈ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਪੂਮੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕੇ 24 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ 'ਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੋਸ ਧਰਨੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ।ਇਹਨਾਂ ਧਰਨਿਆਂ 'ਚ ਸਥਾਨਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਜ਼ਾ, ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ”ਵਰਗੇ ਮਸਲੇ ਵੀ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।ਇਹਨਾਂ ਧਰਨਿਆਂ 'ਚ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਕਿਸਾਨ ਜਨਤਾ ਪੁੱਜੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲਿ•ਆਂ 'ਚ ਹੀ ਪੱਕੇ ਧਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਅਗਾਂਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।ਰੇਲਾਂ ਤੇ ਸੜਕਾਂ ਰੋਕਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

ਏਸੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਮੇਟੀ (ਸਤਨਾਮ ਪੰਨੂ) ਵੱਲੋਂ ਬਾਸਮਤੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਕਰਵਾਉਣ, ਵਾਜਬ ਭਾਅ ਤੈਅ ਕਰਵਾਉਣ, ਜ਼ਮੀਨ ਐਕਵਾਇਰ ਕਾਨੂੰਨ 'ਚ 100 ਫੀਸਦੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਜਰੂਰੀ ਕਰਨ ਤੇ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦੇਣ ਵਰਗੀਆਂ ਮੰਗਾਂ 'ਤੇ 24 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ 'ਚ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ ਜਾਮ ਕਰਕੇ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਮਾਨਾਂਵਾਲਾ 'ਚ ਜਾਮ ਰਾਤ ਨੂੰ 8.30 ਵਜੇ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।ਇਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਫਿਰੋਜਪੁਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੇ ਜਲੰਧਰ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਰੋਸ ਧਰਨੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਭਾਅ ਦੀ ਮੰਗ ਅਜੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।ਬਾਸਮਤੀ ਦੀਆਂ 1509 ਅਤੇ 1121  ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨਿਗੂਣਾ ਭਾਅ 1500-1600 ਰੁ: ਕੁਇੰਟਲ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਅ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 4500 ਤੇ 5000 ਤੱਕ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੇਮੌਸਮੀ ਬਾਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਨੁਕਸਾਨੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ 40000/- ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੇਣ ਅਤੇ ਖਰੀਦ ਮੌਕੇ ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਖਤਮ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੀ ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਜਿਲ•ਾ ਕੇਂਦਰਾਂ 'ਤੇ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਧਰਨਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।