ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਆਗੂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਵੱਲ ਨੂੰ

 ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ’ਚ.....

ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਆਗੂ  ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਵੱਲ ਨੂੰ

---------------------------

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਰਜਾਤੰਤਰ ਸੰਘ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂ 1929 ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਗਿ੍ਰਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਨਵੀਂ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ  ਪੂਰੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ, ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ   ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਜਾਂਚਿਆ, ਪਰਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਗਹਿਨ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਬੋਸਟਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨਿਰਣੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਕਿ ਏਥੇ ਉੱਥੇ ਕੁੱਝ ਮੁਖਬਰਾਂ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਟੀਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। 

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 19 ਅਕਤੂਬਰ 1929 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਾਂ ਇਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ‘‘ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਬ ਅਤੇ ਪਿਸਤੌਲ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦੇ।  ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਉਦਯੋਗਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੰਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਫੁੱਟੀਆਂ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਹੈ।’’

2 ਫਰਵਰੀ 1931 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ‘ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ’ ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਲਿਖੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ‘‘ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਹੀ ਅਸਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿਪਾਹੀ ਹਨ।’’

ਏਸੇ ਅਪੀਲ ਵਿਚ  ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਲਪੂਰਵਕ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ, ‘‘ਮੈਂ ਇੱਕ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਮੈਂ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਦੇ ਸੀ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕਦਾਚਿੱਤ ਉਹਨਾਂ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀ ਅਜਿਹੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।’’ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਜਾਣ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਮੱਧਵਰਗੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵਰਗ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਵਿਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਆਦਿ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ,‘‘ਸਾਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ-ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲੈਨਿਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਕੁਲਵਕਤੀ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸਿਵਾਏ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਮੰਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋਣਗੇ, ਉਨੀ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਧ ਜਾਣਗੀਆਂ। ’’

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ,‘‘ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਜਿਸ ਕੋਲੇ ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦਾ ਉੱਪਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਵੈਸੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੋਣ-ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਪਕੜ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਰਟੀ ਹੋਵੇ, ਬਲਕਿ ਭੂਮੀਗਤ (ਅੰਡਰ ਗਾਰਾਉੂਂਡ) ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਸਹਾਨਭੂਤੀ (ਹਮਦਰਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।’’ 

ਏਥੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਰੇਆਮ ਮਾਰਕਸਵਾਦ, ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਕਮਿਊੁਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 

ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ

ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਬਹੁਤ ਸਪਸ਼ਟ ਸਨ। ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਨਕਲਾਬ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ‘‘ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਖੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਬੰਬ ਅਤੇ ਪਿਸਤੌਲ ਦੀ ਸੰਸਕਿਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਸਾਡਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਬੰਧ , ਜੋ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਨਿਆਂ, ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਉੱਪਰ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਬਦਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।’’ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਧ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ‘‘ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਸਾਡਾ ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਘਾਤਕ ਖਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਘ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਰਬਾਦੀ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕੇ। ’’

ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1924 ਤੋਂ 1928 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਦਵਾਰਕਾ ਦਾਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਜ ਰਾਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਰਅਸਲ ‘‘ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।’’ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸਨ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ, ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ, ਆਇਰਲੈਂਡ, ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅੰਦੋਲਨ, ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ 1928 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਮਾਜਵਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਉਦੇਸ਼ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤਰੱਕੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। 

ਰੱਬ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ

ਰੱਬ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦ ਬਾਰੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਕੁੱਝ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ ਬਗੈਰ ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਾਂਹ ਖਿੱਚੂ, ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਲੋਕ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਵਰਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਸਤਿਕ ਆਖਦੇ ਹੋਏ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਦਿ੍ਰਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਪੂਰਾ ਆਦਰ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ (ਧਰਮ-ਸ਼ਰਧਾ) ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਝ ਦੀ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ  ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਕਰਨ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਲਾਲਚਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ, ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲਣ, ਭੌਤਿਕ ਸੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੱਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜੁਟਾਉਣ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਵਿਵੇਕਹੀਣ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦਤਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੋਖ਼ਮ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਬਲੀਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਤੰਕਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਲੋੜ ਰਹੱਸਵਾਦ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਜੋ ਬਨਾਵਟੀ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਦੀਆਂ  ਬੈਸਾਖੀਆਂ ਲਾਏ ਬਗੈਰ ਬੇਇਨਸਾਫੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਲਾਲਚਾਂ ਅਤੇ ਭਰੋਸਿਆਂ ਦੇ ਬਿਨਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਿੱਡਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖਤੇ ’ਤੇ  ਚੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਦੱਬੇ ਕੁਚਲਿਆਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਇਸ ਲਈ ਲੜੇ ਕਿਉਕਿ ਲੜਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਅਸੈਂਬਲੀ ਬੰਬ ਕੇਸ ਦੀ ਅਪੀਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਇਆਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਉੱਪਰ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, ‘‘ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਣ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।’’ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੂਤਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ, ‘‘ਅਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਚਾਰ ਕਿਸੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦੇ ਦੋ ਲਾਜ਼ਮੀ ਗੁਣ ਹਨ।’’ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ‘‘ਜੋ ਆਦਮੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਗੱਲ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਸ ਉੱਪਰ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਇੱਕ ਖੂੰਜੇ ਵਿਚ ਝਾਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਰਕਪੂਰਵਕ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।’’ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿ੍ਰੜ੍ਹਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ‘‘ਨਿਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਕੁੰਠਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਮੀ ਪਿਛਾਂਹ-ਖਿੱਚੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’’ 

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ‘‘ਰੱਬ ਵਿਚੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤ ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸੁਖਮਈ ਵੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।’’ ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ‘‘ਹਨੇਰੀ ਅਤੇ ਝੱਖੜ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣਾ ਕੋਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਨਹੀਂ।’’ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਸਹਾਰੇ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਨਾਉਟੀ ਤਸੱਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਦਿ੍ਰੜ੍ਹਤਾਪੂਰਵਕ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਸਨ,‘‘ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।’’ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ‘‘ਜੋ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।’’

ਰੱਬ, ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਹ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਅਚਨਚੇਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਹਾਊਮੈ ਦਾ ਪਰਿਣਾਮ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ 1926 ਵਿਚ ਰੱਬ ਦੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ,‘‘1926 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਿ੍ਰਸ਼ਟੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪਰਮ ਸੱਤਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇੱਕਦਮ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਹੈ।’’ 

ਭਾਵਨਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਰਦੀ

ਉਹ ਜੁਲਾਈ 1930 ਦਾ ਆਖਰੀ ਐਤਵਾਰ ਸੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਬੋਸਟਨ ਜੇਲ੍ਹ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਇਸ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਚਾਓ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਂ ਕਿ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਫੈਸਲੇ ਵੱਲੀਂ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ  ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਸੀ। ਮਜ਼ਾਕ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫੈਸਲੇ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਸਿਰਫ ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਫੈਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਉੱਪਰ ਲਟਕਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। 

‘‘ਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਫੈਸਲਾ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੁਸਕਰਾਉਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। 

ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। 

‘‘ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ?’’ ਧੀਮੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਚੁੱਪ ਬਣੀ ਰਹੀ। 

ਸਾਡੀ ਚੁੱਪ ਉੱਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਠਹਾਕਾ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲੇ,‘‘ਸਾਨੂੰ ਗਰਦਨ ਤੋਂ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਫੰਦੇ ’ਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਲਟਕਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਮਰ ਨਾ ਜਾਈਏ। ਇਹ ਹੈ ਅਸਲੀਅਤ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਫੇਰ ਇਸ ਵੱਲੋਂ ਅੱਖਾਂ ਕਿਉ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ?’’

ਹੁਣ ਤੱਕ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਫੜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੀਮੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸੀ। ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੁਸਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਚੀਖ ਕੇ ਬੋਲਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਸੀ। 

ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਦੇ ਰਹੇ, ‘‘ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਸਰਬ-ਉਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਪਤ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੇਰੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੁੱਲ ਹੈ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਮੇਰੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕੁਚਲ ਸਕਣਗੇ। ਬਿ੍ਰਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਰਾਪ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਡਰਾਉਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਥੋਂ ਭੱਜਣ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਮਜ਼ਬੂਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ।’’ 

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪੂਰੇ ਲੋਰ ਵਿਚ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਵਾਸਤੇ ਅਸੀਂ ਭੁੱਲ ਗਏ ਕਿ ਜੋ ਆਦਮੀ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ‘‘ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਪਹਿਲੂ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਉੱਜਲ ਹੈ। ਬਿ੍ਰਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਿਉਦੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਸਾਡੇ ਇਸ ਮਨੋਹਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਘੁਲ-ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਦਹੋਸ਼ ਕਰੂਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦੀਵਾਨੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਦੀਵਾਨਾਪਣ ਹੀ ਬਿ੍ਰਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਪੁਚਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਦਿ੍ਰੜ੍ਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੇਸਬਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸਰਬ-ੳੱੁਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੂਗਾ।’’ 

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਹਸ, ਬਲੀਦਾਨ, ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ‘‘ਇਨਕਲਾਬ-ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ’’ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਸਮੁੱਚੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਯੁੱਧ-ਨਾਦ ਬਣ ਗਿਆ। (1930-32) ਵਿਚ ਲੋਕ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ । ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਕੋੜੇ ਅਤੇ ਡਾਂਗਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਤੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕੀਆਂ। ਇਹੀ ਭਾਵਨਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਟੀਸੀ ’ਤੇ, ‘‘ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ’’ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਆਪਣੇ ਝੰਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੱਖਣ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੋਣ। ਪੂਰਾ ਦੇਸ਼ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫੇਰ ਆਇਆ 1945-46 ਦਾ ਦੌਰ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਗੜਾਈਆਂ ਲੈਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਮਜ਼ਦੂਰ, ਕਿਸਾਨ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਨੌਜਵਾਨ, ਜਲ ਸੈਨਾ, ਥਲ ਸੈਨਾ, ਵਾਯੂ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਪੁਲਸ ਤੱਕ ਸਭ ਆਖਰੀ ਹੱਲਾ ਬੋਲਣ ਲਈ ਵਿਆਕੁਲ ਸਨ। ਗੈਰ-ਸਰਗਰਮ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਥਾਂ ਸਰਗਰਮ ਜੁਆਬੀ ਹਮਲੇ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ਬਲੀਦਾਨ ਅਤੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਭਾਵਨਾ 1930-31 ਤੱਕ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਸਮੁੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਰਸ਼ਾਟਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਜਕੜ ਲਿਆ ਸੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਠੀਕ ਹੀ ਤਾਂ ਆਖਿਆ ਸੀ,‘‘ਭਾਵਨਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਰਦੀ।’’ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹ ਮਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। 

( ਲੰਮੀ ਲਿਖਤ ਦਾ ਅੰਸ਼)   

ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਸੰਗਰਾਮ ਜਾਰੀ-ਜ਼ਾਲਮ ਰਾਜ ਬੇਪਰਦ

 ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ
ਸੰਗਰਾਮ ਜਾਰੀ-ਜ਼ਾਲਮ ਰਾਜ ਬੇਪਰਦ

ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਲੁਟੇਰੇ (ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਦੇਸੀ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਰਲਵੇਂ) ਮੁਲਕ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੂੰਡਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਮੁਲਕ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੱਥਾ ਰਾਜ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਵਹਿਸ਼ੀ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰਜਿਆ ਰਾਜ ਭਾਗ ਦਾ ਜਾਬਰ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਜਿਉ ਦਾ ਤਿਉ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਜੇ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਕੀ ਰੋਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਲੇਬਲ ਬਦਲ ਕੇ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਕੁੱਝ ਜਿਉ ਦੇ ਤਿਉ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੁਲਸ ਕਦੇ ਗੁੜਗਾਉ ਵਿਚ ਸਾਮਰਾਜੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਹੋਲੀ ਖੇਡਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਕਾਲਿੰਗਾ ਨਗਰ ਵਿਚ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭੁੰਨਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਨੰਦੀਗਰਾਮ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿਛਾਉਦੀ ਹੈ। ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਵਹਿਸ਼ੀ ਤਸ਼ੱਦਦ, ਝੂਠੇ ਪੁਲਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ, ਗੜਬੜ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ ਕਰਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅਖੌਤੀ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਰਗੇ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੀ ਅੱਤਿਆਚਾਰੀ ਫਿਤਰਤ ਦਾ ਕੁਹਾੜਾ ਵਿਤਕਰੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕੀ ਰੋਸ ਨੂੰ ਦਰੜਨ ਲਈ ਵਰ੍ਹਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਜਾਲਮਾਨਾ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਰ ਹੰਢਾਉਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਹਾਰ ਇਹਨਾਂ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅੰਦਰ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। 

ਹੱਕੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਪਏ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਬਕਿਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ, ਲਾਠੀਆਂ, ਵਹਿਸ਼ੀ ਤਸ਼ੱਦਦ, ਗਿ੍ਰਫਤਾਰੀਆਂ, ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਨ ਪੁਲਸ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਹੰਢਾਈ ਹੈ। 

ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾਦਾਰੀ

ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ

ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾ ਸਿਰਫ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਮਨ ਦਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸੰਸਾਰ ਸਾਮਰਾਜੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ, ਕੁਚਲਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਸਾਰਵਾਦੀ ਮੰਤਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਨਾਲ ਅਧੀਨਗੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰਕਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਵਿਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਇਰਾਕ, ਸੋਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਫੌਜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਹੱਕੇ ਖੂਨੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਮੰਤਵਾਂ ਲਈ ਮੁਲਕ ਦੇ ਜਾਇਆਂ ਦਾ ਲਹੂ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਮਲਾਵਰ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਨਾਲ ਨਰੜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫੌਜਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਦੂਸਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਉਣਗੀਆਂ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਭਾਰਤੀ ਨੇਵੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀਆਂ, ਪਛੜੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੀਲਾ ਲੜਾਈ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਲਈ , ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਹੀ ਮਸ਼ਕਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਉਰਜਾ ਸਨਅੱਤ ’ਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਮੁਲਕ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਬਣ ਕੇ ਲਟਕਦੀ ਰਹਿਣੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਾਂਗ ਕਦੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਘੁਸਪੈਠ ਦੇ ਤਬਾਹਕੁਨ ਨਤੀਜੇ ਭੁਗਤਣੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। 

ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮ ਵਾਰ ਵਾਰ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਲਕ ‘ਸੰਸਾਰ ਸ਼ਕਤੀ’ ਬਣਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਨ ਤੋੋਂ ਮੁਲਕ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੇਤਰੀ ਲੱਠਮਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਚੌਧਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪਸਾਰਵਾਦੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ। ਮੁਲਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ‘ਸਮਝਾਉਣ’ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ‘ਸੰਸਾਰ ਸ਼ਕਤੀ’ ਬਣਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਹਿਮੋ-ਕਰਮ ’ਤੇ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ‘‘ਸਾਂਝੇ ਹਿੱਤਾਂ’’ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦਾ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣਾ ਮੁਲਕ ਦੀ ਅਣਸਰਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਅੱਜ ਹਮਲਾਵਰ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੁਝਾਰੂ ਟਾਕਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਅੰਦਰ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤਿੱਖੇ ਰੋਸ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀਏ, ਅਧੀਨ ਅਤੇ ਜੋਟੀਦਾਰ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਬਲਦੀ ਦੇ ਬੂਥੇ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ’ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਫੌਜੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨੀਵੇਂ ਦਰਜੇ ਦੀਆਂ ਫੌਜੀ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਨਾਂ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲੀ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਇਹਨਾਂ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 

ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਚਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਭਾਰੀ ਫੌਜੀ ਖਰਚਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ’ਤਾਰਨੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ’ਤਾਰਨੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਖਤਰਨਾਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਖਾਤਰ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਸਹੇੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣੇ ਪੈਣੇ ਹਨ। 

ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਇਹ ਚਾਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਹਨ। ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੋਟੀਦਾਰ ਵੱਡੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦੇ ਗਲਬੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਭਾਰਤ ਜਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਕੌਮੀ ਇਛਾਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਉੱਚੀ ਕਰੇ। 

(2007 ’ਚ ਬਣੀ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਨਮ-ਸ਼ਤਾਬਦੀ  ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪੈਂਫਲਟ ’ਚੋਂ-ਮੁੱਖ ਸਿਰਲੇਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵੱਲੋਂ)   

ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੂੜ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਤਿੰਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਰਚਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਖ਼ਤ ਨਿੰਦਾ

ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੂੜ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਤਿੰਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਰਚਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਖ਼ਤ ਨਿੰਦਾ 

ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਧੜੱਲੇ ਨਾਲ ਉਭਾਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ 

ਤਿੰਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਰਚਿਆਂ ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ, ਲਾਲ ਪਰਚਮ ਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਡਾ ਰਾਹ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਪਾਵੇਲ ਕੁੱਸਾ, ਮੁਖਤਿਆਰ ਪੂਹਲਾ ਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜ਼ਹਿਰ ਉਗਲਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੈਰਵਾਈ ਤਹਿਤ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੂੜ ਪ੍ਰਚਾਰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਸਖਤ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜੇ ਗਏ ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ’ਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੈ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਮੁਲਕ ਦੀਆਂ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧਦੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਮਾਨ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਇਉਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨੱਬੇਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ’ਚ ਵੀ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਢੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਵੀ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਰਾਰ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਾਮਰਾਜ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਚਾਕਰੀ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਮਾਨ ਆਪਣੇ ਨਾਨੇ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਨੂੰ ਸਿਰੋਪਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਚਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ’ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ  ’ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਏ ਇਹ ਜਗੀਰੂ ਘਰਾਣੇ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੰਥ ’ਚੋਂ ਛੇਕਣ ਦੇ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਦੀ  ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਤਹਿਤ ਹੀ ਬਾਦਲ ਤੇ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਵਰਗੇ ਜਗੀਰੂ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਰਕੂ ਸਿਆਸਤ ਰਾਹੀਂ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। 

ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਉਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਅਰਥ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੀ ਨਫਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਭਾਜਪਾ ਤੇ ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਿੰਦੂ ਫਿਰਕੂ ਸ਼ਾਵਨਵਾਦੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਮਾਨ ਵਰਗੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਫ਼ਿਰਕੂ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇਣੀ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ ।

  ਇਸ ਫ਼ਿਰਕੂ ਮਾਹੌਲ ਅੰਦਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਗੁੰਜਾਏ ਗਏ ‘ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ’ ਅਤੇ ‘ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਮੁਰਦਾਬਾਦ’ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਦੀ ਇਸ ਮੁਲਕ ਦੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਤੀਖਣ ਨੀਝ ਤੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਅਧਿਐਨ ਸਮਰੱਥਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤੋਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਧਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਮਝੌਤਾਵਾਦੀ ਧਾਰਾ ਨਾਲੋਂ ਪੂਰੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਨਿਖੇੜਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੇ ਰਾਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੋਕ ਤਾਕਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਤੋਂ ਮੁਕੰਮਲ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦਾ ਸੀ । ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਜਾਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਕੌਮਵਾਦ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਕੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਖਰੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਹਿਮ ਹਵਾਲਾ ਨੁਕਤਾ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਰਕੂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਕੌਮਵਾਦ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁਲਕ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਲਾਲ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭੌਂ-ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਲੁਟੇਰੇ ਰਾਜ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਤਿੰਨੋਂ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਅੱਜ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਧੜੱਲੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਤਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਣਾ ਹੈ। 

ਜਾਰੀ ਕਰਤਾ:  ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ , ਮੁਖਤਿਆਰ ਪੂਹਲਾ , ਪਾਵੇਲ ਕੁੱਸਾ      

‘‘ਫ਼ਿਰਕੂ ਫ਼ਸਾਦ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਾਗਰਤੀ ਦੀ ਲੋੜ’’

 ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋ

‘‘ਫ਼ਿਰਕੂ ਫ਼ਸਾਦ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਾਗਰਤੀ ਦੀ ਲੋੜ’’

ਭਾਰਤ-ਵਰਸ਼ ਦੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੜੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਧਰਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਲੱਗ ਦੂਜੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਨੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਇੱਕ ਧਰਮ ਦੇ ਹੋਣਾ ਹੀ ਦੂਜੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕੱਟੜ ਵੈਰੀ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਜੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਯਕੀਨ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਤਾਜ਼ੇ ਫ਼ਸਾਦ ਹੀ ਦੇਖ ਲਉ। ਕਿੱਦਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਸਿੱਖਾਂ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਆਹੂ ਲਾਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿੱਦਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵਾਹ ਲੱਗਦੀ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਹੂ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲਾਹੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਫਲਾਣਾ ਪੁਰਸ਼ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਫਲਾਣਾ ਪੁਰਸ਼ ਹਿੰਦੂ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਹੈ ਜਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ। ਬੱਸ, ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਹਿੰਦੂ ਹੋਣਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋਣਾ ਹੀ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਦਲੀਲ ਸੀ। ਜਦ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਅੱਲਾ ਹੀ ਬੇਲੀ ਹੈ।.. 

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸ਼ੇ੍ਰਣੀ ਜਾਗਰਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਗਰੀਬਾਂ ਕਿਰਤੀਆਂ ਤੇ ਕਿਰਸਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਸਮਝਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਅਸਲੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ-ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕੁੱਛ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਜਾਤ, ਨਸਲ, ਮਜ਼ਹਬ, ਕੌਮ ਦੇ ਹੋਣ, ਹੱਕ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ, ਰੰਗ, ਨਸਲ ਅਤੇ ਕੌਮ ਤੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭੇਦ ਮਿਟਾ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਉ ਅਤੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰੋ। ਇਹਨਾਂ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਹਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਗਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕੱਟੇ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਰਥਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। 

ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਾਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਵੀ ਇਹੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਫਿਰਕੇ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਛਿੱਤਰ-ਪੋਲਾ ਹੀ ਖੜਕਾਉਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕਿਰਤੀ ਰਾਜ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉੱਥੇ ਨਕਸ਼ਾ ਹੀ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਕਦੇ ਫਸਾਦ ਹੋਏ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ‘ਇਨਸਾਨ’ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ‘ਧਰਮੀ’ ਨਹੀਂ।  ਜ਼ਾਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਰਥਕ ਦਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭੈੜੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਫ਼ਸਾਦ-ਝਗੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਰੂਸੀਆਂ ਦੀ ਆਰਥਕ ਹਾਲਤ ਸੁਧਰ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇ੍ਰਣੀ-ਜਾਗਰਤੀ ਘਰ ਕਰ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਫ਼ਸਾਦ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਏ। 

ਇਹਨਾਂ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਞ ਤਾਂ ਬੜੇ ਦਿਲ ਢਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੱਲ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਸੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉੱਥੇ ਹੋਏ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸੀ। ਤੇ ਨਾ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੁੱਥਮ-ਗੁੱਥਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਗੋਂ ਉਹ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਹੀ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਕੱਠੇ ਮਿੱਲਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ-ਬਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਫ਼ਸਾਦ ਹਟਾਣ ਦੇ ਵੀ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇ੍ਰਣੀ-ਜਾਗਰਤੀ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੇ੍ਰਣੀ ਫਾਇਦਿਆਂ ਨੂੰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸ਼ੇ੍ਰਣੀ ਜਾਗਰਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਹਣਾ ਰਾਹ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਫ਼ਸਾਦ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।

.. .. .. 1914-15 ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੌਲੇਟਿਕਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਧਰਮ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਕਰਤੱਵ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦਾ ਕੋਈ ਦਖਲ ਨਹੀਂ । ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਘੁਸੇੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਕਿ ਇਹ ਸਰਬੱਤ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਹੀ ਉਹ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕਮੁੱਠ ਤੇ ਇੱਕ ਜਾਨ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਵਧ ਵਧ ਕੇ ਫਾਂਸੀਆਂ ’ਤੇ ਟੰਗੇ ਗਏ ਸਨ ਉੱਥੇ ਹਿੰਦੂਆਂਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕੋਈ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸੀ।    

ਅਛੂਤ ਦਾ ਸਵਾਲ

 

 ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋ

ਅਛੂਤ ਦਾ ਸਵਾਲ

.. ਸਾਡੇ ਮੁਲਕ ਜਿੰਨੀ ਭੈੜੀ ਹਾਲਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੁਲਕ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ। ਇੱਥੇ ਅਜੀਬ ਤੋਂ ਅਜੀਬ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਸਵਾਲ ਅਛੂਤ ਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 30 ਕਰੋੜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਜੋ 6 ਕਰੋੜ ਆਦਮੀ ਅਛੂਤ ਕਹਾਉਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਧਰਮ ਭਿ੍ਰਸ਼ਟ ਤੇ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੇਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਤੇ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣਗੇ--- ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਲੈਣ ਨਾਲ ਖੂਹ ਪਲੀਤ ਤੇ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ਰਮ ਆਉਦੀ ਹੈ।’’ 

‘‘ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਸਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਦਰੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਹੱਕ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਹੋਰ ਹਕੂਕ ਮੰਗੋ? ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਪੁਲੀਟੀਕਲ ਹੱਕ ਮੰਗਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਿੱਥੋਂ ਬਣ ਗਏ?’’

‘‘ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੁੱਝ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਆਦਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਤੇ ਉਹ ਹੱਕ ਮੰਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਿਹਨਾਂ ’ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਥੱਲੇ ਹੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।’’

‘‘.. .. ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੇ ਜੋ ਤਰੀਕਾ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਡਾਢਾ ਸੰਦਰ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੀਕ ਅਛੂਤ ਅਛੂਤ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪਾਪ ਵਾਸਤੇ ਖਿਮਾ ਮੰਗਣੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਆਦਮੀ ਸਮਝਣਾ, ਬਿਨਾਂ ਅੰਮਿ੍ਰਤ ਛਕਾਇਆਂ, ਕਲਮਾਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆਂ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਿਆਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਰਲਾ ਲੈਣਾ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਇਹੋ ਠੀਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਾ-ਧੂਹੀ ਕਰਨੀ ਤੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਹੱਕ ਨਾ ਦੇਣਾ ਕੋਈ ਠੀਕ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।’’

ਜਦੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਉਦੋਂ ਜੱਟਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਆਦਮੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਾ ਕੇ ਭੜਕਾਉਦੇ ਸਨ ਕਿ ਦੇਖੋ ਇਹ ਚੂਹੜਿਆਂ ਚੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਬੰਦ ਕਰਾਊ ਹਨ। ਬੱਸ ਜੱਟ ਇੰਨੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭੂਤਰੇ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਉਨਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਸੁਧਰ ਸਕਦੀ  ਜਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਕਿ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਕਮੀਨ ਅਤੇ ਨੀਚ ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਦੱਬੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਾਫ ਹੈ, ਉਹ ਗਰੀਬ ਹਨ। ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰੋ। ਉੱਚੀਆਂ-ਉੱਚੀਆਂ ਕੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕੀਂ ਕੋਈ ਘੱਟ ਗੰਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਗੰਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ। ਮਾਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਗੰਦ ਸਾਫ ਕਰਨ ਨਾਲ ਚੂਹੜੀਆਂ ਤੇ ਅਛੂਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। 

‘‘ਜਥੇਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ’ਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਚੈਲਿੰਜ ਕਰ ਦਿਉ। ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੌਣ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਕ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ੁਰਅੱਤ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਨਾ ਬਣੋ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਨਾ ਤੱਕੋ। ਪਰ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ। ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਝਾਂਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਆਉਣਾ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਮੱਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਬਲਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਟੂਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਗੁਲਾਮੀ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਮਿਲਣਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਕੋਲੋਂ ਬਚਣਾ। ਬੱਸ ਫੇਰ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਅਸਲੀ ਕਿਰਤੀ ਹੋ। ਕਿਰਤੀਓ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਡਾ ਕੁੱਝ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕੇਵਲ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਉੱਠੋ ਮੌਜੂਦਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿਉ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸੁਧਾਰ ਤੇ ਰੀਫਾਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ । ਸਮਾਜਕ ਐਜੀਟੇਸ਼ਨ ਇਨਕਲਾਬ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿਓ ਅਤੇ ਪੁਲੀਟੀਕਲ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਇਨਕਲਾਬ ਵਾਸਤੇ ਕਮਰ ਕੱਸੇ ਕਰ ਲਵੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਤੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੋ, ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਹੋ, ਉੱਠੋ! ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸ਼ੇਰੋ, ਵਿਦਰੋਹੀਓ, ਵਿਪੱਲਵ ਦਾ ਵਿਦਰੋਹ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿਓ। ’’   

‘‘ਅਜ਼ਾਦੀ’’ ਜਸ਼ਨਾਂ ਮੌਕੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਫਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਐਲਾਨ

 ‘‘ਅਜ਼ਾਦੀ’’ ਜਸ਼ਨਾਂ ਮੌਕੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਫਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਐਲਾਨ  

ਪੰਦਰਾਂ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਬਿਲਕੀਸ ਬਾਨੋ ਕੇਸ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਚ ਹੀ ਇਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਿਆਹ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸਮੇਤ ਸਭਨਾਂ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂੁਜੇ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਮਨਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਅਖੌਤੀ ਆਜਾਦੀ ਨਾਲ ਸਿਰਜੀ ਗਈ ਇਸ ਅਖੌਤੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦਾ ਸੱਚ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫਿਰਕੂ ਕਤਲੇਆਮਾਂ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਗੱਦੀ ’ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਜਦੋਂ ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹੋਂ ਕਢਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਫ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਸਮਾਨਤਾ ਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਔਕਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।“ਆਜ਼ਾਦੀ’’ ਦੇ ਇਹ ਜਸ਼ਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਬਰਾਂ ਦੇ ਇਸ ਰਾਜ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਸਨ ਤੇ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਇਉਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਜਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਬੰਦੇ ਰਿਹਾਅ ਕਰਾ ਕੇ ਮਨਾਏ ਗਏ ਹੋਣ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਲ਼ਾਂ ’ਚ ਪਾਏ ਗਏ ਹਾਰਾਂ ਵਿਚਲੇ ਫੁਲਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ’ਤੇ ਫੁਲਾਂ ’ਚ ਸਜੇ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਬਦਰੰਗਪੁਣਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ‘ਆਜ਼ਾਦੀ’ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਇੱਕ ਮਿੱਕ ਹੋ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

2002 ’ਚ ਗੁਜਰਾਤ ਅੰਦਰ ਮੋਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ’ਚ ਫਿਰਕੂ ਜਨੂੰਨੀ ਗਰੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵਹਿਸ਼ੀ ਕਤਲੇਆਮ ’ਚ ਬਿਲਕੀਸ ਬਾਨੋ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਮੂਹਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਘਟਨਾ ਹੋਰਨਾਂ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਕਤਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਲ ਕੰਬਾਊ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਲੰਮੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਸੀ ਤੇ 11 ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਸ਼ੀ ਹੁਣ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਜਾ ਮੁਆਫੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵਰਤਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਅਪੀਲ ’ਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਗੰਭੀਰ ਜੁਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜਾ ਭੁਗਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਫੈਸਲੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ   “ਜਮਹੂਰੀਅਤ“ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਮਨਜੀਤ ਧਨੇਰ ਦੇ ਕੇਸ ਚ ਅਜਿਹੇ ਅਖ਼ਤਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੂਝਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।   

ਇਸ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਆਜਾਦੀ ਫ਼ਿਰਕੂ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਮੁਜਰਮਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ’ਚ ਸੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਮਰਦੇ । ਨਾ ਹੀ ਘਪਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰੋੜਾਂ ਅਰਬਾਂ ਡਕਾਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੇਤਾ ਕਦੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ’ਚ ਸੜ ਕੇ ਮਰਦੇ ਦਿਖੇ ਹਨ। ਨਾ ਹੀ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਜਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੂਝਣ ਵਾਲੇ ਆਗੂਆਂ ਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ,  ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦਬਾਏ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ,  ਦਲਿਤਾਂ ਤੇ ਗਰੀਬ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਤੂੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੀਆਂ। 

ਮੋਦੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਰਾਹੀਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਫ਼ਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਲਈ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਿਰਕੂ ਫਾਸ਼ੀ ਗਰੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਿਸ਼ਕਰਿਆ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ’ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਰੋਹਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਦੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਬਿਲਕੀਸ ਬਾਨੋ ਵਰਗੀਆਂ ਜਾਂਬਾਜ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਕੇ ਚੱਲਣ ਤੇ ਇਨਸਾਫ ਦੇ ਘਰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਮੋਦੀ ਦੇ ‘‘ਰਾਮ ਰਾਜ’’ ਦੇ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਿੱਢੀ ਹੋਈ ਫ਼ਿਰਕੂ ਫਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ  ਨਵਾਂ ਐਲਾਨ ਵੀ ਹੈ।   ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਰੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਚਾਰਾਜੋਈ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਗਿਣ ਕੇ ਬਦਲੇ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਜੀਵ ਭੱਟ ਵਰਗੇ ਸੱਚ ਕਹਿਣ ਦੀ ਜੁਅਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਫ਼ਸਰ ਤੇ ਤੀਸਤਾ ਸੀਤਲਵਾੜ ਵਰਗੀ ਵਕੀਲ ਸੱਚ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀਮਤ ’ਤਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕਤਲੇ ਆਮ, ਮੋਦੀ ਦਾ ਉਭਾਰ ਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਨਿਭਾਅ, ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਚ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 75 ਸਾਲ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਹੀ ਸਾਲ ਹਨ।    

ਯੂਕਰੇਨ ’ਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਜੰਗ- ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਗੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੇਕ ਯੁੂਰਪ ਨੂੰ ਲੂਹਣ ਲੱਗਾ

 

ਯੂਕਰੇਨ ’ਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਜੰਗ

ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਗੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੇਕ ਯੁੂਰਪ ਨੂੰ ਲੂਹਣ ਲੱਗਾ

ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਦੋ ਸਾਮਰਾਜੀ ਗੁੱਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਤਬਾਹਕੁੰਨ ਜੰਗ ਨੂੰ ਚਲਦਿਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਢੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਸੈਨਿਕ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਰਬਾਂ-ਖਰਬਾਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਇਸ ਨਿਹੱਕੀ ਜੰਗ ਦੀ ਭੱਠੀ ’ਚ ਭਸਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ’ਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਐਲਾਨੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਹਾਲੇ ਨੇੜ-ਤੇੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ। ਜੰਗਬੰਦੀ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਹਿਰਦ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਹਾਲੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਜੰਗ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਖੁਰਾਕੀ ਅਨਾਜ, ਤੇਲਾਂ, ਰੇਹਾਂ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਔਖਾ ਟਾਈਮ ਲੰਘਾ ਰਹੇ ਵਸੋਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਿਸਆਂ ਦਾ ਕਾਫੀਆ ਹੋਰ ਵੀ ਤੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੰਗ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਤਾਪ ਹੋਰ ਗਹਿਰਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਛਾਖੜੀ ਜੰਗ ਕਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਚੱਲੇਗੀ ਤੇ ਕਦੋਂ ਮੁੱਕੇਗੀ, ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਲੜ ਸਿਰਾ ਹਾਲੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। 

ਇਹ ਗੱਲ ਹੁਣ ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਜੰਗ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟੈਂਕਾਂ, ਬੰਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਰੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਜਾ ਰਹੀ ਖੂੰਨੀ ਖੇਡ ਦੀ ਰਣਭੂੰਮੀ ਵੀ ਯੂਕਰੇਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਹਕੀਕਤ ’ਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸੰਚਾਲਕ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਰਗਣਾ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉੱਸਰਿਆ ਜੰਗਬਾਜ ਗੁੱਟ ਨਾਟੋ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਫੌਜੀ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਚੌਧਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਜੰਗਬਾਜ ਗੁੱਟ ਹੁਣ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੋਢਿਆ ’ਤੇ ਬੰਦੂਕ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੋਟੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਰੂਸ ਹੈ ਜੋ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ 1991 ’ਚ ਹੋਏ ਖਿੰਡਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਹਾਲਤ ’ਚੋਂ ਹੁਣ ਕੁੱਝ ਸੰਭਾਲਾ ਖਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਖੁੱਸਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖੇਤਰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। 

ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਗਰਲੇ ਅੱਧ ’ਚ ਸੰਸਾਰ ਉੱਪਰ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਚੌਧਰ ਜਮਾਉਣ ਲਈ ਦੋ ਸਾਮਰਾਜੀ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ  ਆਪਸੀ ਖਹਿਭੇੜ ’ਚ ਉਲਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। 1991 ’ਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਖਿੰਡਾਅ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਸ  ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪਤਨ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਕਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਾਮਰਾਜੀ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੀ ਚੌਧਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਜਮਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ 1994-99 ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਲੀਕੀ ਗਈ ਡਿਫੈਂਸ ਪਲਾਨਿੰਗ ਗਾਈਡੈਂਸ ਨੀਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ‘‘ਇਸ ਨੀਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਰੀਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ੳੱੁਭਰਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਖਤਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ। .. ..ਨਵੀਂ ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਪਿੱਛੇ ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਿਣਤੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਥੋਂ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖਿੱਤੇ ਅੰਦਰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਭਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਯਤਨ ਜੁਟਾਈਏ ਜਿਹੜੀ ਖਿੱਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਾਧਨ-ਵਸੀਲਿਆਂ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਬੱਝਵਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਕੇ ਉੱਭਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ।’’ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਅੰਗ ਰਹੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਨਾਟੋ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਅਤੇ ਐਨ ਰੂਸ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰੂਸ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ’ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਨਾਟੋ ’ਚ ਧੂਹ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਅਮਰੀਕਨ ਧੁੱਸ ਇਸੇ ਉਪਰੋਕਤ ਮਕਸਦ ਵੱਲ ਸੇਧਤ ਹੈ। 

ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇੱਕ ਬੰਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਨਾਟੋ ਗੁੱਟ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ ਰੂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਜੰਗ ਫਰਵਰੀ 2022 ’ਚ ਯੂਕਰੇਨ ਤੇ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਸਗੋਂ ਇਹ ਜੰਗ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੰਸਕ ਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਰੂਪਾਂ ’ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ’ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹਮਲਾ ਇਸੇ ਜੰਗ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਅਗਲਾ ਗੇੜ ਸੀ। ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਰਿਆਸਤਾਂ ’ਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਉਲਟ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਬਗਾਵਤਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਪਲਟੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸੇ ਜੰਗ ਦੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਸਨ। ਯੂਕਰੇਨ ’ਚ ਰਾਜ ਪਲਟੇ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ, ਕਰੀਮੀਆਂ ’ਤੇ ਰੂਸੀ ਫੌਜੀ ਕਬਜਾ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਅੰਦਰ ਸੱਜੇ ਪੱਖੀ ਕੌਮਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਬੋਲਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਕਰਾਅ, ਸਭ ਇਸੇ ਜੰਗ ਦੇ ਕਦੇ ਮੱਠੇ ਤੇ ਕਦੇ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਹੀ ਹਨ। ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਵੱਲੋਂ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਯੂਕਰੇਨ ਅੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਸੱਜੇ ਪੱਖੀ ਤੇ ਫਾਸ਼ੀ ਗੁੱਟਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਰੂਸ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁੱਝੀ ਤੇ ਜਾਹਰਾ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਫੌਜੀ ਮੱਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਾਟੋ ਦੇ ਸੈਕਟਰੀ-ਜਨਰਲ ਜੇ ਸਟੋਲਨਬਰਗ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹੀ ਸੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ :

‘‘ਸਾਲ 2014 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ (ਯਾਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਨਾਟੋ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਹੋਰ ਸਾਮਰਾਜੀ ਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਨਾ ਪੱਛਮੀ ਮੁਲਕ) ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਦਿੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਫੋਰਸਾਂ (ਯਾਨੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਫਾਸ਼ੀ ਟੁਕੜੀਆਂ) ਸਮੇਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਟਰੇਨਿੰਗ ਦਿੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨ ’ਚ ਜੰਗ (ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ) ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਟੋ ਨੇ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਮਾਤਰਾ ’ਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਫੌਜੀ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਮਾਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਦਾਅ ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤੀ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਨਾਟੋ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ’ਚ ਬਦਲਣ ਤੱਕ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਇਹ ਸਹਾਇਤਾ ਬਾ-ਦਸਤੂਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇਗੀ।’’

ਉਪਰੋਕਤ ਬਿਆਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪੱਛਮ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਯੂਕਰੇਨ ’ਚ ਜੋ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਖਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਅਖੌਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਜਾਂ ਕੌਮੀ ਪ੍ਰਭੂਸਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰੀਕ ਸਾਮਰਾਜੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਘੇਰਨ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਤੇ ਖਿੰਡਾਉਣ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਪਰ ਆਪਣੀ ਚੌਧਰ ਅਤੇ ਲੁੱਟ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵੱਲ ਸੇਧਤ ਹਨ। ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਗਿਰਝਾਂ ਦੀ ਮਾਸ ਦੀਆਂ ਬੋਟੀਆਂ ਲਈ ਆਪਸੀ ਖੋਹ-ਖਿੰਝ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਜਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। 

ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰਨ, ਨਿਖੇੜਨ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਅਮਰੀਕਨ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੀ ਵਿਉਤਬੰਦੀ ’ਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਅਨੇਕਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ  ਇੱਕ ਨੀਤੀ-ਘਾੜੂ ਸੰਸਥਾ (ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ) ਰੈੱਡ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ 2009 ’ਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਪਯੋਗੀ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਦਿਆਂ ਰੂਸ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ :

‘‘ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਦਸ਼ ਅੰਦਰ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਸਮੇਤ ਬਾਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ-ਕਾਜ਼ ਚਲਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰੂਸ ਨੂੰ ਤੇਲ ਬਰਾਮਦ ਰਾਹੀਂ ਕਮਾਏ ਪੈਸੇ ਦੀ ਡਾਢੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਤੇਲ ਤੋਂ ਮਾਲੀਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੂਸ ਨੂੰ ਕਸੂਤੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।.. ..ਸਖਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਮੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਛੇਤੀ ਵੀ ਢਾਹ ਲਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।’’ 

ਇਹੀ ਰਿਪੋਰਟ ਇਹ ਵੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਵਾਂ ਪਸਾਰਾ ਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦੇ ਫੌਜੀ-ਆਰਥਿਕ ਵਸੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬੇਲੋੜਾ ਵਹਾਇਆ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਫੌਜੀ-ਸਿਆਸੀ ਦਲਦਲ ’ਚ ਫਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। :

‘‘ਰੂਸ ਉੱਪਰ ਹੋਰ ਕਸਾਅ ਚਾੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇੱਕ ਢੰਗ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਖਰਚੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਡੋਨਬਾਸ ਖੇਤਰ ’ਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੂਸ ਦੀ ਰੱਤ ਨਿਚੋੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਦੇਣ ਰਾਹੀਂ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸਿੱਧੇ ਕੁੱਦਣ ਅਤੇ ਇਉ ਇਸ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਕੀਮਤ ’ਤਾਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਹਮਲਾ ਵਿੱਢ ਕੇ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਇਲਾਕੇ ਹਥਿਆ ਕੇ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ.. ..ਇਉ ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ’ਤਾਰੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕੀਮਤ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।’’

ਅਮਰੀਕਾ ਮੌਜੂਦਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਜੰਗ ਦੇ ਛਿੜਨ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਲੀਕੀ ਨੀਤੀ ਉਪਰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਅਮਲਦਾਰੀ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਰੈੱਡ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਸੁਝਾਏ ਗੁਰਾਂ ਦੀ ਇਸ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਭਰਪੂਰ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

ਮੌਜੂਦਾ ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਅੰਦਰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਾਨੀ ਤੇ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਕੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸਤਾ, ਅਖੰਡਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈਮਾਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਤਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਤੇ ਜਾਨਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇ ਕੇ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਆਰਥਿਕ ਫੌਜੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਖੁੰਘਲ ਕਰਨਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੰਡਣਾ-ਪਾੜਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਕ ਵਜੋਂ ਖਤਰਾ ਬਣਕੇ ਉੱਭਰਨ ਤੋਂ ਨਕਾਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 

ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਬੜੀ ਚੁਸਤੀ ਨਾਲ ਆਪ ਰੂਸ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਲੜਾਈ ’ਚ ਉਲਝਣ ਦੀ ਥਾਂ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਫੌਜੀ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੱਦਦ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਲੜਾਈ ਲੜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ਜੰਗ ’ਚ 80 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਫੌਜੀ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੱਦਦ ਝੋਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜੰਗਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤਾ ਵਾਰਤਾ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਠਿੱਬੀ ਲਾਉਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜੰਗ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਭਵ ਹੱਦ ਤੱਕ ਲਮਕਾਉਣ ’ਚ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਜੰਗੀ ਖਰਚਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਰੂਸੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ  ਸਮਝੌਤੇ ’ਤੇ ਅੱਪੜਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। 

ਅਮਰੀਕਨ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰੀਬ 80 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਫੌਜੀ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੱਦਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੂਸ ਤੇ ਸੱਟ ਮਾਰਨ ਲਈ ਸਖਤ ਆਰਥਕ-ਵਪਾਰਕ ਰੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੇਲ ਦਰਾਮਦ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਰੂਸੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਲਈ ਮਾਲੀਏ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨੂੰ ਵੱਟ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਨ ਸਾਮਰਾਜੀ ਗੁੱਟ ਨੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਾਉਣ ਲਈ ਅਨੇਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਮੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਰੂਸੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਆਰਥਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਠੋਸਣ ਦੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੂਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ’ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ’ਚ ਪਏ ਉਸ ਦੇ 300 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਜਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈੈ। ਰੂਸੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧ ਤੋੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਰੂਸ ’ਚੋਂ ਪਲਾਇਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਸ ਅੰਦਰ ਚਲਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਤੀ ਸਾਜ-ਸਮਾਨ ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ ’ਤੇ ਆਰਥਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਮੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਨਅਤ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਦਿੱਕਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਯੂਰਪੀਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਵੀਜਾ ਸਮਝੌਤੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਮੜ੍ਹ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਟੇ ਭੁਗਤਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਕੋਲੋਂ ਸਸਤਾ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖਰੀਦ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਤੇਲ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ---ਸਾਮਰਾਜੀ ਦਾਦਾਗਿਰੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਨ ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਤੇਲ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫਿਆਂ ਲਈ ਜੰਗ ਨੂੰ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੌਮੀ ਹਿੱਤਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸਤਾ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਨ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੂਸ ਉੈਪਰ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਇਹ ਆਰਥਕ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਰੂਸ ਦੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇ ’ਚ ਕਾਫੀ ਢਾਹ ਲਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਰੂਸ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਤੋੜ ਨਾ ਲੱਭ ਲਵੇ। ਪਰ ਰੂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਰੂਸ ਤੋਂ ਦਰਾਮਦ ਉੱਪਰ ਲਾਈਆਂ ਰੋਕਾਂ ਇਹਨਾਂ ਅਣਸਰਦੇ ਊਰਜਾ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਵਾਧੇ ਦੇ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਲ ਦਰਾਮਦਾਂ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਰਥਚਾਰੇ ਲੜਖੜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਪਾਰਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀਆਂ ’ਚ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਵਿਘਨਾਂ ਤੇ ਘਟੀ ਸਪਲਾਈ ਕਾਰਨ ਅਨਾਜੀ ਤੇ ਹੋਰ ਖੁਰਾਕੀ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ’ਚ ਵਾਧਾ ਕਰਕੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜੀ ਥੁੜ ਤੇ ਪਹੁੰਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭੁੱਖ-ਮਰੀ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਧੱਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣੀ ਕੁੱਲ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਅਮਰੀਕਨ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੂਸ ਉੱਪਰ ਲਾਈਆਂ ਆਰਥਕ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਦੋ-ਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਲਤ ’ਚ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਈ ਧਿਰ ਦੀ ਥਾਂ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਰਾਮਦਾਂ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਲਓ। ਅਖਬਾਰੀ ਖਬਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਸ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਕੇ ਦੇ 300 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਜਾਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਾਲੇ ਵੀ ਰੂਸ ਕੋਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਕਾਫੀ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਵਿੱਕਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਕੀਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਦਿੱਕਤ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਈ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਥਾਨਕ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ’ਚ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ-ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨ ਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਲਕਿ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ’ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਰੂਸ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਰੂਬਲਾਂ ’ਚ ਅਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਉ ਵਟਾਂਦਰਾ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਡਾਲਰ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਤੇ ਟੁੱਟਣ ਜੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਇਕ ਘਾਤਕ ਸੱਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਬਹਿਰਹਾਲ, ਇਹਨਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਰਕੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੂਸ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਤਹਿਤ ਗੈਸ ਜਿਸ ਭਾਅ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰਨਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਮਹਿੰਗੀ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਆਪਣੀਆਂ ਗੈਸ ਲੋੜਾਂ ਦੇ 40  ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਰੂਸ ਦੀ ਗੈਸ ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਰੂਸੀ ਗੈਸ ਦੀ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨੌਰਦ ਸਟਰੀਮ-2 ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀ ਪਾਈਪ ਲਾਈਨ ਵੀ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਖਰਚ ਕੇ ਵਿਛਾਈ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਰਕੇ ਚਾਲੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੀ। ਜੀ-7 ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿਕਸਤ ਸਾਮਰਾਜੀ ਮੁਲਕਾਂ (ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਜਰਮਨੀ, ਯੂ ਕੇ, ਇਟਲੀ, ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ) ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਬਰਾਮਦ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ ਰੂਸ ਨੇ ਜੁਆਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਜੋਂ ਨੌਰਦ ਸਟਰੀਮ-1 ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਗੈਸ ਸਪਲਾਈ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ’ਚ 33 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਉਛਾਲ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੈਸ ਕੀਮਤਾਂ ’ਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਯੂਰੋਜੋਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਬਿਜਲੀ 20 ਗੁਣਾ ਤੱਕ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਊਰਜਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਲੁੜਕਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਯੂਰਪੀਨ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕਈ ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਪੈਕੇਜ ਦੇਣੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਚਿਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਸਿਆਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਊਰਜਾ ਸੰਕਟ ਵਿਕਰਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ’ਚ ਫਿਨਿਸ ਅਰਥਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਊਰਜਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ 10 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਪੈਕੇਜ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਬਾਜ਼ਾਰ ’ਚ ਬਹੁਤ ਜੋਰਦਾਰ ਘਬਰਾਹਟ ਹੈ। ਲੈਹਮਨ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਨਾਲ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਊਰਜਾ ਖੇਤਰ ’ਚ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਕੁੱਝ ਵਾਪਰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਕੇਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।’’ ਉਹ ਸਾਲ 2008 ਦੇ ਸੰਕਟ ਵੇਲੇ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਬੈਂਕ-ਲੈਹਮਨ ਬ੍ਰਦਰਜ਼-ਦੇ ਲੁੜਕ ਜਾਣ ਨਾਲ ਛਿੜੇ ਗਲੋਬਲ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 

ਜੀ-7 ਮੁਲਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਤੇਲ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਮਰੀਕੀ ਗੁੱਟ ਵੱਲੋਂ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਮਸਲੇ ’ਤੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਰੂਸ ਦੇ ਤਰਜ਼ਮਾਨ ਲੈਗਜ਼ੰਡਰ ਨੋਵਾਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਉਹ ਤੇਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੀ ਬੰਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਓਪੈਕ ਪਲੱਸ ਮੁਲਕਾਂ ’ਚ ਰੂਸ ਸਾਉੂਦੀ ਅਰਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਓਪੈਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਤੇਲ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਰਾਨ, ਵੈਨਜ਼ੂਏਲਾ ਆਦਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੇ ਰੂਸ ਵੀ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਨ ਘਟਾ ਦਿੰਦਾ ਜਾਂ ਠੱਪ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ’ਚ ਤਰਥੱਲੀ ਮੱਚ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਤੇਲ ਕੀਮਤਾਂ 200 ਡਾਲਰ ਫੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਮੁੱਚਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

ਸਿਰ ਮੰਡਰਾ ਰਹੇ ਗੰਭੀਰ ਊਰਜਾ ਸੰਕਟ ਦੇ ਮੂੰਹ ’ਚ ਜੀ-7 ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ’ਤੇ ਬੰਦਸ਼ ਲਾਉਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਰੂਸੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨ ਨੌਵੈਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ :

‘‘ਸਾਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਂ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੇੜ-ਦਿ੍ਰਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਊਰਜਾ ਮੰਡੀਆਂ ਦੇ ਧੜੱਮ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵੱਲ ਲਿਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਗੱਲ ਏਥੇ ਮੁੱਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਹਾਲੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਾਲ ਦੇ ਨਿੱਘੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅੱਗੇ ਸਿਆਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦੋਂ ਬਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਬਾਰੇ ਅੱਜ ਕਿਆਸ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ’’

ਯੂਕਰੇਨ ’ਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਇਸ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਨ ਸਾਮਰਾਜੀ ਗੁੱਟ ਵੱਲੋਂ ਅਪਣਾਈਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਮੁਲਕਾਂ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਅਰਥਚਾਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਬੈਂਕ ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਸਾਲ 2022 ’ਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਅਰਥਚਾਰਾ 45% ਤੱਕ ਸੁੰਗੜੇਗਾ ਜਦ ਕਿ ਰੂਸੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ’ਚ 11.2% ਦਾ ਸੁੰਗੇੜਾ ਆਵੇਗਾ। ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਾਲ 2022 ’ਚ ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ ਦਰ 5.3 ਤੋਂ ਲਗਭਗ 3 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਕੇ 2.6 ਰਹਿ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾਲਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ’ਚ ਯੂਰੋ ਦੀ ਕੀਮਤ 12 ਫੀਸਦੀ ਡਿੱਗੀ ਹੈ। ਜਰਮਨੀ ’ਚ ਖੁਰਾਕ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ 12.7 ਫੀਸਦੀ ਵਧੀ ਹੈ। ਵਧੀਆਂ ਤੇਲ ਕੀਮਤਾਂ ਕਰਕੇ 1991 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਘਾਟੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੰਗਰੀ ’ਚ ਊਰਜਾ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਨੀਦਰਲੈਂਡ ’ਚ 17.4 ਮਿਲੀਅਨ ਵਸੋਂ ’ਚੋਂ 1.4 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਗਰੀਬੀ ਮੂੰਹ ਧੱਕੇ ਜਾਣ ਦੀ ਅੰਦੇਸ਼ਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਇਕਨਾਮਿਕ ਰੀਸਰਚ ਇਨਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਡੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗੈਸ ਬਿੱਲ ਦੇਣੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੇਗਾ। ਯੂ ਕੇ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਯੂ ਕੇ ਘਰ ਗਰਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਠੰਢ ਨਾਲ ਮੌਤਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਯੂਰਪ ’ਚ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਵਧੇਗੀ। ਉਧਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਧੇ ਜੰਗੀ ਖਰਚਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਪਰ ਤਿਲਕਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੰਗੀ ਬੱਜਟਾਂ ’ਚ ਕਾਫੀ ਵੱਡੇ ਵਾਧੇ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਜਾਂ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ’ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਖਰਚਿਆਂ ’ਤੇ ਕੱਟ ਲਾ ਕੇ ਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਨਵੇਂ ਟੈਕਸ ਲਾ ਕੇ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਉ ਸਾਮਰਾਜੀ ਜੰਗਾਂ ਦਾ ਜਮਾਤੀ ਜੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਜਮਾਤੀ ਜੰਗ ਤੇਜ਼ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਜੰਗ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜੀ ਜੰਗ ਨਾ ਸਿਰਫ ਯੂਕਰੇਨ ਜਾਂ ਰੂਸ ਦੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਜਾਂ ਵਾਤਵਰਨ ਦੀ ਪਲੀਤਗੀ ਆਦਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਇਹ ਜੰਗ ਸਰਾਪ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਥੋਪੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਪਿਛਾਖੜੀ ਜੰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਜੰਗ ਵੀ ਧੜਵੈਂਲ ਹਥਿਆਰਸਾਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਐਨਰਜੀ ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ, ਅਨਾਜ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਬਣ ਕੇ ਬਹੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਮਾਣਤ ਰੀਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ 6 ਵੱਡੀਆਂ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦਿਓ-ਕੱਦ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘‘ਬਿੱਗ ਆਇਲ’’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯਾਨੀ ਕਿ ਐਕਸ਼ਨ ਮੋਬਾਈਲ, ਸੈਵਰਨ, ਸ਼ੈਲ, ਬਿ੍ਰਟਿਸ਼ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ, ਟੋਟਲ ਐਨਰਜੀ ਤੇ ਐਨੀ) ਦੇ ਸਾਲ 2022 ਦੀ ਦੂਜੀ ਤਿਮਾਹੀ ਦੇ ਰਲਵੇਂ ਮੁਨਾਫੇ 64 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਜੰਗੀ ਹਥਿਆਰ ਸਨਅਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਧੜਵੈਲ ਕਾਰਪੋਰੇਟ-ਲਾਕਹੀਡ ਮਾਰਟਿਨ-ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵੀਹ ਫੀਸਦੀ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਯੂ ਐਸ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ’ਚ ਸ਼ੇਅਰ ਇੰਡੈਕਸ ’ਚ 8 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਮਤਾਂ ’ਚ ਵੀਹ ਫੀਸਦੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਰਥ ਇੱਕੋ ਝਟਕੇ ਕੀਤੀ ਅਰਬਾਂ-ਖਰਬਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੈ। ਇਹੋ ਕੁੱਝ ਹੀ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਸੌਦਾਗਰ ਹੋਰ ਜੰਗੀ ਸਨਅਤ ਕੰਪਨੀਆਂ-ਨੌਰਥਡੌਪ ਗਰੂਮਨ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਡਾਇਨੇਮਿਕਸ-ਆਦਿਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ। ਬਿ੍ਰਟੇਨ ’ਚ 350 ਵੱਡੀਆਂ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫਿਆਂ ’ਚ 2019 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 73 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਉਜਰਤ ’ਚ 2.6 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਕੀਕਤ ’ਚ ਅਸਲ ਉਜਰਤ ਇੱਕ ਫੀਸਦੀ ਘਟੀ ਹੈ। ਇਉ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜੀ ਜੰਗ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਾਣ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ, ਸਗੋਂ ਨਾਟੋ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਰਬਾਂ-ਖਰਬਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ, ਤੇਲ, ਗੈਸ, ਅਨਾਜੀ ਵਸਤਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਵੇਚ ਕੇ ਮੋਟੇ ਮੁਨਾਫੇ ਕਮਾਵੇਗਾ। 

ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਧੇਰੇ ਘਾਤਕ ਰੁਖ਼ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਹੁਣ ਵਧੇਰੇ ਮਾਰੂ ਅਤੇ ੳੱੁਨਤ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਜੰਗ ’ਚ ਝੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਦੇ ਫੌਜੀ ਮਾਹਰਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘੜੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਗ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਗੀ ਸਨਅਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਅਣਪਰਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪਰਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ ’ਚ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਓਲੈਕਸੀ ਰੇਜਨੀਕੋਵ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਹਥਿਆਰ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ‘‘ਟੈਸਟਿੰਗ ਗਰਾਊਂਡ’’ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਯੂਕਰੇਨ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਦੂਤ ਮੇਰੀ ਯੋਵਾਨੋਵਿਚ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ‘‘ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਭੇੜ ਦਾ ਅਖਾੜਾ’’ ਗਰਦਾਨ ਕੇ ਯੂਕਰੇਨ ਬਾਰੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਝ ਦੇ ਅਸਲ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਉਘਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 

ਲਗਦਾ ਹੈ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀਏ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇਸ ਜੰਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਲੰਮਾ ਖਿੱਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਸਤ ਤੇ ਮਾਰੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਰੂਸ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਨੀ ਤੇ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੀ ਕੀਮਤ ’ਤਾਰਨ ਤੇ ਮੁੜ ਛੇਤੀ ਉੱਠ ਨਾ ਸਕਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ’ਚ ਧੱਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੁਕਮਰਾਨ ਰੂਸੀ ਅਮੀਰਸ਼ਾਹੀ ’ਚ ਤਰੇੜਾਂ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੰਗ ਲਮਕਣ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੇ ਅਸਰਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ’ਚ ਉੱਘੜਨ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ-ਨਾਟੋ ਖੇਮੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੰਗ ਵਿਰੁੱਧ ਅਕੇਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁੱਸਾ ਭੜਕਾ ਕੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਤੇ ਇਸ ਜੰਗੀ ਮੁਹਿੰਮਬਾਜ ’ਚੋਂ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਸ ਗੁੱਟ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਸਾਮਰਾਜੀ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸੰਕੇਤ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਯੂਰਪੀਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦੋ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਹੰਗਰੀ ਤੇ ਤੁਰਕੀ ਨੇ ਰੂਸ ’ਤੇ ਲਾਈਆਂ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਇਰਾਨ, ਚੀਨ ਤੇ ਭਾਰਤ ਜਿਹੇ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕਾਫੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ, ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ, ਰੁਖ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ। ਜੰਗ ਦੇ ਲਮਕਣ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿਰੋਧੀ ਮਹੌਲ ਹੋਰ ਤਿੱਖਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਜੰਗ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਕੇ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣ ਵਿਰੁੱਧ ਉੱਮਡਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ-ਰੋਹ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਝਲਕ ਚੈੱਕ ਰਿਪਬਲਿਕ (ਨਾਟੋ ਮੈਂਬਰ) ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਰੇਗ ’ਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 3 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 70,000 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹਾਕਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਤੇ ਜੰਗ ’ਚ ਸਿਰ ਨਾ ਫਸਾਉਣ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਜੰਗ ਦਾ ਬੋਝ ਲੋਕਾਂ ਸਿਰ ਲੱਦਣ ਨਾਲ ਇਹ ਬੇਚੈਨੀ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਹੋਰ ਵਧਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਜੰਗਬਾਜ ਧਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜੰਗ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਵੀ ਵਧਣਾ ਹੈ। 

ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਨਿਹੱਕੀ ਤੇ ਪਿਛਾਖੜੀ ਜੰਗ ’ਚ ਕੋਈ ਵੀ ਧਿਰ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂ ਹਾਰੇ, ਜੰਗ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਉੱਪਰ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੁਨਾਫੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪੈਣੇ ਹਨ। ਦੋਨਾਂ ਜੰਗਬਾਜ ਧਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ  ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੇਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਸ ਉਲਟ-ਇਨਕਲਾਬੀ ਤੇ ਲੋਟੂ ਜੰਗ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕਾਂ ’ਚ ਪਿਛਾਖੜੀ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਵਿਰੁਧ ਜਮਾਤੀ ਜੰਗ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਿੱਖੀ ਹੋਈ ਜਮਾਤੀ ਜੰਗ ਹੀ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇਸ ਨਿਹੱਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਜੰਗ ਦੀ ਸਫ ਵਲੇਟ ਸਕਦੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ’ਚ ਲੋਕ-ਵਿਰੋਧੀ ਹਕੂਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਗਾਹ ਮਾਰਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਚੰਗੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਜਾਮਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਕਦਮ ਵਧਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

(9 ਸਤੰਬਰ 2022)