13. ਸੁਨੇਹਾ

ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕਾਂ ਉੱਪਰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ ਵਹਿਸ਼ੀ ਜਬਰ ਖਿਲਾਫ਼ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਜਥੇਬੰਦਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਨੇਹਾ

ਸਾਥੀਓ,

ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਖੂਨੀ ਫੌਜੀ ਹਮਲੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੱਦੀ ਗਈ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਕਦਮ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਸਰਗਰਮ ਤਿੰਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉੱਦਮ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਸੀ. ਪੀ. ਆਰ. ਸੀ. ਆਈ. (ਐਮ. ਐਲ.), ਅੱਜ ਦੀ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਜ ਸੰਗ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਫੌਜੀ ਜਬਰ-ਜੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਹੱਕ-ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਦਲੇਰਾਨਾ ਅਤੇ ਜਾਨ-ਹੂਲਵਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਯੱਕਯਹਿਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਲਾਮ ਭੇਜਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਹੀਂ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਾਜਰ ਸਾਥੀਆਂ/ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਭਾਵਨਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਯਕਯਹਿਤੀ ਖਾਤਰ ਹੋਰ ਵੀ ਚੌੜੇਰੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। (ਸਿਰਫ਼ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀ/ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਕਾਜ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ)। ਸਾਨੂੰ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲਚਕੀਲੀ ਪਰ ਅਸੂਲੀ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਉਂਦਿਆਂ ਤਾਲਮੇਲਵੇਂ/ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਹੋਰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਕਦਮ ਵਧਾਵਾਂਗੇ।

1947 ਦੀ ਭਾਰਤ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ’ਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਉੱਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਵੰਡਕੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਾਕਮ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਕੋਈ ਢਾਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾਲਤ ਵਿਸਫੋਟਕ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਦੀ, ਲਾਪਤਾ ਹੋਇਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਪੁਲਸੀ ਫੌਜੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਤਸੀਹੇ ਝੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। .....

ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਲਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕੌਮੀਅਤ ਦੇ ਆਪਾ-ਨਿਰਣੇ ਦੇ ਹੱਕ, ਸਮੇਤ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਫੌਜੀ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਆ. ਫੋ. ਸ. ਪ. ਐਕਟ (ਅਫਸਪਾ) ਸਮੇਤ ਦੂਸਰੇ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਸਹਾਰੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ’ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਗੀਰੂ-ਦਲਾਲ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹੇ ਹਾਂ।

ਅਸੀਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਮਹੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਦਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਉੱਦਮ ਹੈ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਯਕਯਹਿਤੀ ਲਈ ਉਭਾਰਨ ਦਾ ਉੱਦਮ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਏਕਾ ਉਸਾਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਤਾਂ ਜੋ, ਲੁਟੇਰੇ, ਜਾਬਰ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਠੂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

- ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕੌਮੀ-ਸ਼ਾਵਨਵਾਦ ਅਤੇ ਪਸਾਰਵਾਦ - ਮੁਰਦਾਬਾਦ!

- ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਲਤਾੜਦੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮ - ਮੁਰਦਾਬਾਦ!

- ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਅਤੇ ਨਪੀੜੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਲੁੱਟ-ਜਬਰ ਦਾ ਕੁਹਾੜਾ ਵਾਹੁੰਦੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮ - ਮੁਰਦਾਬਾਦ!

- ਆਰ. ਐਸ. ਐਸ. - ਭਾਜਪਾ ਹਿੰਦੂ ਫਿਰਕੂ ਫਾਸ਼ੀ ਰੁਝਾਨ  ਮੁਰਦਾਬਾਦ!

- ਜਗੀਰੂ ਤੇ ਦਲਾਲ-ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮੂਹ ਦਾ ਲੋਕ ਜਮਹੂਰੀ ਏਕਾ - ਜਿੰਦਾਬਾਦ!

ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ੁੱਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸਹਿਤ,

ਜਗਤ ਸਿੰਘ, ਸਕੱਤਰ,

 ਆਗੂ ਕਮੇਟੀ ਪੰਜਾਬ, ਸੀ. ਪੀ. ਆਰ. ਸੀ. ਆਈ (ਐਮ. ਐਲ.), 03.08.2016

(ਸੰਖੇਪ)

17) ਕਾਮਰੇਡ ਸਮਰਿੰਦਰ ਨਾਇਕ

ਕਾਮਰੇਡ ਸਮਰਿੰਦਰ ਨਾਇਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇ!

ਮਲਕਾਨਗਿਰੀ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਹੋਏ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ 30 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਕਾ. ਸਮਰਿੰਦਰ ਨਾਇਕ ਸਦਾ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਫਲੇ ’ਚੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਏ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਮਲਕਾਨਗਿਰੀ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੀ ਤਰਾਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੁਰਖ ਰੇਖਾ (ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਰਖ-ਲੀਹ) ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਪੈਂਫਲਟਾਂ ’ਚ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਹਿਮ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ’ਚ ਕਾ.  ਸਮਰਿੰਦਰ ਨਾਇਕ ਦਾ ਉਭਰਵਾਂ ਆਗੂ ਰੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੜੀਸਾ ’ਚ ਸੀ. ਪੀ. ਆਰ. ਸੀ. ਆਈ (ਐਮ. ਐਲ.) ਦੇ ਆਗੂ ਸਾਥੀਆਂ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਕਾ. ਸਮਰ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਕਾ. ਸਮਰ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਗੁੜਤੀ ਵਿਰਸੇ ’ਚ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉੱਤਰੀ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਬਾਲਾਸੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ’ਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ। ਸੱਠਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ’ਚ ਮਾਰਕਸੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜੇ ਸਮੇਂ ਕਾ. ਸਮਰ ਖੁਦ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਏਕਤਾ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਇਕਜੁਟ ਹੋਈ ਸੀ. ਸੀ. ਆਰ. ਆਈ. ਦਾ ਅੰਗ ਰਹੇ। ਅਗਲੀ ਵਡੇਰੀ ਏਕਤਾ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਸੀ. ਪੀ. ਆਰ. ਸੀ. ਆਈ. (ਐਮ. ਐਲ.) ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਇਸਦੀਆਂ ਸਫਾਂ ’ਚ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੋਰਚੇ ’ਤੇ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ’ਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਗਣਤੰਤਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਸੁਰਕਸ਼ਾ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ।

ਨੱਬੇਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ’ਚ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਕੋਰਾਪੁਟ ਖੇਤਰ ’ਚ ਆਦਿਵਾਸੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ’ਚ ਜੁਟ ਗਏ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਖਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਆਰਥਿਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਨਾ ਰੋਕ ਸਕੀਆਂ। ਉਹ ਇੱਕ ਜਾਣੇ ਪਹਿਚਾਣੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤਸੱਲੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਰੋਤ ਸੀ। ਪਰ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ’ਚ ਆਪਣੀ ਗਹਿਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਜੁੰਮਾ ਓਟਿਆ। ਉਹ ਮਲਕਾਨਗਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸੰਘ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ’ਚ ਲਗ ਗਏ। ਆਪਣੀ ਖਾੜਕੂ ਲੜਾਕੂ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਅਜਮਾਇਸ਼ੀ ਭੇੜੂ ਹਾਲਤਾਂ ’ਚ ਆਪਣੀ ਦਾਅਪੇਚਕ ਮੁਹਾਰਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਦਿਵਾਸੀਆਂ ’ਚ ‘‘ਰੁੱਕੂ ਡੋਕਰਾ’’ (ਜੰਗਲੀ ਸਾਨ ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

1995-96 ’ਚ ਹੋਇਆ ਇਮਾਰਤੀ ਲਕੜੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਮਲਕਾਨਗਿਰੀ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਉਠਾਨ ’ਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਕਾ. ਸਮਰ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਧੁਰਾ ਬਣੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾ ਅਹਿਮ ਲੀਡਰਾਂ ਸਮੇਤ ਜੇਲ ’ਚ ਡੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਦਿਵਾਸੀ ਜਨਤਾ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਤਜ਼ਰਬਾਕਾਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ’ਚ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾ. ਸਮਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੈਮਕੋ (HAMCO) ਕੰਪਨੀ ਖਿਲਾਫ ਸੰਘਰਸ਼ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਮਲਕਾਨਗਿਰੀ ਖੇਤਰ ’ਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਨਤਕ ਲਹਿਰ ਦੀ ਮਜਬੂਤੀ ’ਚ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ।

1998-99 ’ਚ ਕਾ. ਸਮਰ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਚੋਂ ਗੁਜਰੇ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸਦਕਾ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਕਾ. ਸਮਰ ਨੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸਦਕਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਮਾਨਤ ਹੈ। ਕਾ. ਸਮਰ ਫਿਰ ਤਿੱਖੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ’ਚ ਪਰਤ ਗਏ। ਐਸਰ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਖਿਲਾਫ ਨਿਵੇਕਲ਼ੇ ਅਤੇ ਮਿਸਾਲੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਅੰਦਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿਰਕੱਢ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ।

ਬੀਤੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਗੜਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਾ. ਸਮਰ ਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਆਦਿਵਾਸੀ ਖੇਤਰ ’ਚ ਪਰਤਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਸਨ, ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਸਾਥੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਲਕਾਨਗਿਰੀ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ’ਚ ਸਰਗਰਮੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਤਹੱਈਆ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਮਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਇਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗਹਿਗੱਚ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੌਰਾਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸਦਾ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ । 6 ਅਤੇ 10 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਮਲਕਾਨਗਿਰੀ ਅਤੇ ਬਾਲਾਸੋਰ ’ਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਇਕੱਤਰਤਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ।

ਸੀ. ਪੀ. ਆਰ. ਸੀ. ਆਈ. (ਐਮ. ਐਲ.) ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਕੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ’ਚ ਕਾ. ਰੁੱਕੂ ਡੋਕਰਾ ਨੂੰ ਲਾਲ ਸਲਾਮ ਭੇਂਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਮਲਕਾਨਗਿਰੀ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ’ਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹੇਗੀ।