ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਵਰਗਾ ਦੁਖਾਂਤ ਏਥੇ ਵੀ ਵਾਪਰ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਿਪਯਾਤ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਪਰਮਾਣੂ ਪਲਾਂਟ ਅੰਦਰ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਾ ਵਾਪਰਿਆ। ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਰਿਐਕਟਰ ਦਾ ਨੁਕਸਦਾਰ ਡਿਜਾਇਨ ਸੀ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਪਰਖ ਦੌਰਾਨ ਰਿਐਕਟਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਿਰਿਆ ਕੰਟਰੋਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਮੁਹਾਰੀ ਚੱਲਣ ਲੱਗੀ। ਕਈ ਧਮਾਕੇ ਹੋਏ ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਰਿਐਕਟਰ ਦਾ ਸਟੀਲ ਅਤੇ ਕੰਕਰੀਟ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਭਾਰੀ ਢੱਕਣ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਰਿਸਾਅ ਹੋ ਗਿਆ। 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 1,70000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਪਿਆ ਜਿਹੜੇ ਮੁੜ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵਸ ਸਕੇ। ਅਗਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਤੱਕ ਜਾ ਅੱਪੜੀ, ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਨਾਲ 1 ਲੱਖ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜ਼ਮੀਨ ਜਹਿਰੀਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਹਵਾ ਨੇ ਇਸ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਅਸਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿ.ਮੀ. ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੇ। ਰੂਸ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਮਾਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੀ ਆਏ, ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲੇ। ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ 1000 ਕਿ.ਮੀ. ਦੂਰ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਰਸਾਅ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਲਾਰਮ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਦੀਆਂ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਕਿਰਨਾਂ ਸਨ। ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ 1100 ਕਿ.ਮੀ. ਦੂਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਕਣ ਪਾਏ ਗਏ। 31 ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਨਾਂ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇਸ ਰਿਸਾਅ ਕਰਕੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਜਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਇਹਨਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਅਗਲੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਮਰਦੇ ਰਹੇ ਜਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਹੋਣ ਵਰਗੀਆਂ ਕੈਂਸਰ, ਅਪੰਗਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੇ। ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ 2025 ਤੱਕ 6000 ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਥਾਇਰਾਇਡ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਹੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਰਿਸਾਅ ਨਾਰਵੇ, ਸਵੀਡਨ, ਫਿਨਲੈਂਡ, ਇਟਲੀ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਗਿਆ। ਸਵੀਡਨ ਅਤੇ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵ ਤੱਤ ਪਾਏ ਗਏ। ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਸੀਡਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਮੀਂਹ ਪਵਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਨ੍ਹੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਸੀਡਿੰਗ ਕਰਕੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਗੋਮਲ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਭਾਰੀ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਮੀਂਹ ਪਿਆ। ਅਧਿਐਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਰਿਸਾਅ ਕਾਰਨ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 70 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖਾਧ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੇ ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਥਾਇਰਾਇਡ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਬਾਹਰ ਡਿੱਗਿਆ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਲਬਾ 7 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦੱਬਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ 200 ਟਨ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਲਾਵਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, 16 ਟਨ ਥੋਰੀਅਮ ਅਤੇ ਪਲੂਟੋਨੀਅਮ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 30 ਟਨ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੇਹੱਦ ਘਾਤਕ ਧੂੜ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸਾਰੇ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਮਟੀਰੀਅਲ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਟੀਲ ਅਤੇ ਕੰਕਰੀਟ ਦੀ ਬੰਦ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਕਿਰਨਾਂ ਡੱਕਣ ਵਿੱਚ ਊਣੀ ਸਾਬਿਤ ਹੋਈ। 2018 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੁਆਲੇ ਇਕ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਹੁਣ ਰੂਸ, ਯੂਕੇਰਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਲੰਘੀ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਇਲਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਹੁਣ ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਪੱਖੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ।
ਇਵੇਂ ਹੀ ਫੁਕੂਸ਼ੀਮਾ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਅਸਰ ਹਾਲੇ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣੇ ਹਨ। 2023 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਅਤੇ ਸਾਊਥ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਜਪਾਨ ਨੇ ਫੁਕੂਸ਼ੀਮਾ ਪਲਾਂਟ ਦਾ ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ, ਜਪਾਨ, ਰੂਸ ਤਾਂ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਾਦਸੇ ਵਾਪਰੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੇ ਪਲਾਂਟ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੱਚੀ ਲੇਬਰ ਨੇ ਮਾੜੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਢਿੱਲੇ ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰੋਕਾਰ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਰੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤ੍ਰਾਸਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਤੀ ਕੀਮਤਾਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਬਣਨੀਆਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਕਿਸੇ ਅਣਹੋਣੀ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ (ਅਤੇ ਅਣਹੋਣੀਆਂ ਇੱਥੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ) ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮੰਦਾ ਹਾਲ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੈ। --0--
